Türkiye’nin Kuzey Irak Politikası: Terörle Mücadele Kapsamında Askerî ve Diplomatik Yönelimler

Yazarlar

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.17013565

Anahtar Kelimeler:

Kuzey Irak, KCK-PKK, Pençe Operasyonlar, IKBY, Terörle Mücadele

Özet

Türkiye’nin Kuzey Irak politikaları, ulusal güvenlik, bölgesel istikrar ve ekonomik çıkarlar ekseninde şekillenmektedir. Bu çalışma, Türkiye’nin Kuzey Irak’ta terör örgütlerine (KCK-PKK) karşı yürüttüğü askeri operasyonları (Pençe -Kilit) ve diplomatik girişimleri tarihsel ve güncel bağlamda incelemektedir. KCK-PKK’nın bölgedeki varlığı, Türkiye’nin sınır güvenliğini tehdit ederken, Irak Kürdistan Bölgesel Yönetimi (IKBY) ve Merkezi Irak Hükümetiyle ilişkiler, bu politikaların etkinliğini belirleyen temel unsurları oluşturmaktadır. Çalışma, Türkiye’nin İHA/SİHA teknolojilerinin operasyonlardaki kritik rolünü, IKBY ile ekonomik iş birliğini ve bölgesel (İran, Suriye) ve küresel (ABD, Rusya, AB) aktörlerle ilişkilerdeki karmaşık dinamikleri ele almaktadır. Pençe operasyonlarının PKK’nın hareket kabiliyetini sınırladığı, ancak sivil kayıplar ve bölgesel gerilimler nedeniyle tartışmalı etkiler yarattığı tespit edilmiştir. Ayrıca, IKBY ile ekonomik bağların güçlendirilmesi ve enerji diplomasisi, Türkiye’nin bölgesel istikrara katkısını artırma potansiyeline sahiptir. Nisan 2024’te Türkiye ile Irak arasında imzalanan Terörle Mücadele Mutabakat Zaptı, KCK-PKK’ya karşı ortak güvenlik mekanizmalarını güçlendirmiştir. Kalkınma Yolu Projesi (KYP) ise ekonomik iş birliğini teşvik ederek bölgesel istikrar destekleme potansiyeli taşımaktadır. Bununla birlikte, İran destekli Şii milisler, ABD’nin YPG desteği ve IKBY-Bağdat gerilimleri gibi faktörler, Türkiye’nin politikaların zorlaştırmaktadır. Çalışma, Türkiye’nin uzun vadeli stratejilerinin, güvenlik, ekonomik iş birliği ve diplomatik dengeler üzerine kurulu çok yönlü bir yaklaşım gerektirdiğini ortaya koymaktadır. Bu bağlamda, Türkiye’nin Kuzey Irak politikalarının bölgesel istikrar ve uluslararası ilişkiler üzerindeki etkileri değerlendirilmiş; gelecekteki stratejiler için öneriler sunulmuştur

Referanslar

Acar, N. (2018). Arap Baharı Sürecinde Ortadoğu’da Güvenlik ve Dış Politika: Suudi Arabistan Örneği. Birey ve Toplum Sosyal Bilimler Dergisi, 8(2), 139-171.

Acun, C., & Keskin, B. (2016, February). PKK’nın Kuzey Suriye Örgütlenmesi: PYD-YPG. SETA.

Akgöllü, K. (2020). FETÖ/PDY terör örgütü ile PKK/KCK terör örgütünün karşılaştırılması (Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi).

Akgüngör, A., Korkmaz, E., & Doğan, E. (2024). Kalkınma Yolu Projesinin Ülkeler Arası ve Bölgesel Yolculuk ve Yük Taleplerine Olan Etkisi. Ulaştırma ve Altyapı, (1), 52-69.

Al, S. (2021). İsrail 2017 Irak Kürdistanı Bağımsızlık Referandumunu Neden Destekledi? Ontolojik Güvenlik Çerçevesinden Bir Değerlendirme. Mülkiye Dergisi, 45(3), 559-586.

Amnesty International. (2024). Human Rights Implications of Drone Strikes in Northern Iraq. Londra.

Anadolu Ajansı (2016). Başbakan Yıldırım Çukurca’da askeri birlikleri ziyaret etti. https://www.aa.com.tr/ tr/gunun-basliklari/basbakan-yildirim-cukurcada-askeri-birlikleri-ziyaret-etti/641072

Anadolu Ajansı (2023a). Erbil-Bağdat arasındaki anlaşmazlık nedeniyle duran petrol ihracatı Irak ekonomisine zarar veriyor. https://www.aa.com.tr/tr/ekonomi/erbil-bagdat-arasindaki-anlasmazlik-nedeniyle-duran-petrol-ihracati-irak-ekonomisine-zarar-veriyor/3323060?utm

Anadolu Ajansı (2023b). Türkiye’nin terörle mücadelesi: Yeni stratejiler. https://www.aa.com.tr/ tr/analiz/gorus-turkiyenin-terorle-mucadelesi-yeni-stratejiler/3016747

Aşcı, İ. (2022). Türkiye’de Terörle Mücadelede Yürütülen Askeri Operasyonların Sosyal Yansımaları (Yüksek Lisans Tezi, Kapadokya Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim, Öğretim ve Araştırma Enstitüsü).

Aykan, B. (2024). Kalkınma Yolu Projesinin Uluslararası Ulaştırma Koridorları ve Ekonomik Kalkınma Açısından Etkilerinin İrdelenmesi. Ulaştırma ve Altyapı, (1), 114-133.

Barkey, H. J., & Fuller, G. E. (1998). Turkey’s Kurdish Question. Lanham: Rowman & Littlefield.

Baykal, Z. (2014). Türkiye’nin Yeni Enerji Tedarikçisi: Irak Kürdistan Bölgesel Yönetimi. iç. Türk Dış Politikası Yıllığı, 46-52.

Baz, İ. (2024). Kalkınma Yolu Projesi Üzerine Genel Bir Değerlendirme. Ulaştırma ve Altyapı, (1), 24-32.

BBC News Türkçe (2024), Pençe Harekâtları: Türkiye’nin Terörle Mücadele Stratejisi Nasıl Değişti? https://www.bbc.com/turkce/articles/c3gyd9050y9o

Behrem, H. İ. A. (2019). PKK/KCK terör örgütünün legalleşme faali̇yetleri̇ (Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi).

Bekiroğlu, T. (2023). Neoklasik Realist Perspektiften Türkiye’nin Kuzey Irak Politikası (2002-2017). The Turkish Yearbook of International Relations, 54, 75-100.

Big-Alabo, Tamunopubo, and Emmanuel C. MacAlex-Achinulo. “Russia-Ukraine crisis and regional security.” International Journal of Political Science 8, no. 1 (2022): 21-35.

Casier, M., Jongerden, J., & Walker, N. (2013). Turkey’s Kurdish movement and the AKP’s Kurdish opening: Kurdish Spring or fall?. In The Kurdish Spring: geopolitical changes and the Kurds (Vol. 12, pp. 135-162). Mazda Publishers

Çoban, Ç. B. (2022). DEAŞ ve PKK/KCK’nın 2015-2020 yılları arasında Türkiye’ye yönelik algı yönetimi faaliyetlerinin karşılaştırmalı değerlendirilmesi (Yüksek Lisans Tezi, Hitit Üniversitesi).

Dağdeviren, Z. (2021). Türkiye ile Irak Kürdistan Bölgesel Yönetimi (IKBY) Arasında Ticari İlişkiler Üzerine Bir Analiz. Artuklu Kaime Uluslararası İktisadi ve İdari Araştırmalar Dergisi, 4(2), 109-134.

Demir, E. (2020). Barış Pınarı Harekâtı’nın Türkiye açısından önemi ve sonuçları. Diplomatik Gözlem Dergisi, 96, 36-42.

Dışişleri Bakanlığı. (2024). Türkiye’nin Kuzey Irak Politikalarına İlişkin Resmi Açıklamalar. Ankara.

Duman, B., & Zineelabdin, A. (2023). Türkiye’nin Yüz Yılında Irak Politikası ve Türkiye-Irak İlişkiler. Sarıkaya, Y. (Ed.). Cumhuriyetin Yüzüncü Yılında Türk Dış Politikası ve Millî Güvenlik içinde, 169-201.

Duyar, A., & Selçuk, H. (2025). Türkiye’de İHA/SİHA Alanında Yaşanan Gelişmeler ve Muharebe Ortamına Yansımaları. International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 12(119), 1016-1030.

EPDK. (2024). Türkiye Enerji Piyasası Raporu. Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu.

EuroNews (2024). Türkiye ve Irak arasında ‘tarihi’ askeri mutabakat zaptı imzalandı. https://tr.euronews.com/2024/08/15/turkiye-ve-irak-arasinda-tarihi-askeri-mutabakat-zapti-imzalandi

European Parliament. (2024). Report on Turkey’s Foreign Policy and Human Rights. Brüksel.

Eyigün, Y. (2024). Kalkınma Yolu Projesi Ulaşım Ağının Türkiye’nin Mega Ulaşım Ağı ile Entegrasyonu ve Avrupa Bağlantıları. Ulaştırma ve Altyapı, (1), 70-101.

Gerçek Gündem (2025). MSB Açıkladı: Suriye’den Türkiye’ye Resmi Destek Talebi. https://www.gercekgundem.com/guncel/msb-acikladi-suriyeden-turkiyeye-resmi-destek-talebi-548155

Gulf International Forum (2024). What Iran Stands to Lose from Iraq’s Development Road Megaproject. https://gulfif.org/what-iran-stands-to-lose-from-iraqs-development-road-megaproject/

Injaz (2025). Development Road Project in Iraq. https://injaz.company/development-road-project-in-iraq/

Işıksal, H., & Göksel, O. (Eds.). (2017). Turkey’s relations with the Middle East: Political encounters after the Arab spring. Springer.

İnan, Z. (2025). Ortadoğu İstikrar ve Güvenliğinde Türkiye’nin Rolü. Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi (TASAM) Kurumsal Web Sayfası (EMakale), https://tasam. org/tr-TR/Icerik/73774/ortadogu_istikrar_ve_guvenliginde_turkiyenin_rolu.

Käyhkö, I. (2025). Repression and resistance: counter-terror raids target Kurdish community in London. Race & Class, 66(4), 3-15. https://doi.org/10.1177/03063968241249633

Kazel, E., & Bayartan, M. (2021). Siyasi Coğrafya Açısından Türkiye’nin Sınır Güvenliği: Batı Kara Sınırları. Türkiye Bilimsel Araştırmalar Dergisi, 6(1), 201-219.

Koç, T. (2024). Türk İHA’larının Rönesansı: Türkiye’nin Güvenlik Anlayışı Nasıl Değişti?. Turcology Research, (80), 339-351.

Köylü, M. (2018). Suriye, PYD/YPG yapılanması ve zeytin dalı harekâtı. ASSAM Uluslararası Hakemli Dergi, 5(11), 70-86.

Milli Savunma Bakanlığı. (2024a). Pençe Operasyonları Raporu. Ankara.

Milli Savunma Bakanlığı. (2024b). https://www.msb.gov.tr/PenceSerisiOperasyonu

Okalan, E., & İşyar, Ö. G. (2023). İran Destekli Şii Milislerin Suriye İç Savaşındaki Rolü. Uluslararası Afro-Avrasya Araştırmaları Dergisi, 8(16), 13-35.

Onay, Y. (2025). 2025 ve Sonrası Dönemde Türkiye’nin Güvenlik Politikalarının Olası Eğiliminin Analizi. İstanbul Kent Üniversitesi Siyasal, Sosyal ve Stratejik Araştırmalar Dergisi, 1(1), 104-125.

Öniş, Z., & Yılmaz, Ş. (2016). Turkey and Russia in a shifting global order: cooperation, conflict and asymmetric interdependence in a turbulent region. Third World Quarterly, 37(1), 71-95. https://doi.org/10.1080/01436597.2015.1086638

Özeren, S. (2008). The Turkish counter-terrorism experience. In Organizational and Psychological Aspects of Terrorism (pp. 155-164). IOS Press.

Öztop, F. A. (2021). Yabancı terörist savaşçıların motivasyon faktörleri: DEAŞ ve YPG çerçevesinde bir değerlendirme. Barış Araştırmaları ve Çatışma Çözümleri Dergisi, 9(1), 97-131.

Öztürk, M., & Dinç, C. (2021). İran’ın Kuzey Irak Kürtlerine (IKBY) Yönelik Politikaları. International Journal of Kurdish Studies, 7(2), 228-252). https://doi.org/10.21600/ijoks.896956

Park, B. (2014). Turkey-Kurdish Regional Government Relations after the US Withdrawal from Iraq: Putting the Kurds on the Map? Carlisle, PA: Strategic Studies Institute and U.S. Army War College Press

Rodriguez-Diaz, E., Alcaide, J. I., & Garcia-Llave, R. (2024). Challenges and security risks in the Red Sea: Impact of Houthi attacks on maritime traffic. Journal of Marine Science and Engineering, 12(11), 1900.

Saeed, S. (2016). Kurdish Politics in Turkey: From the PKK to the KCK. Routledge

SETA (2019). Türkiye’nin Terörizmle Mücadelesinde Çoklu Öncelik Stratejisi. https://www.setav.org/yorum/turkiyenin-terorizmle-mucadelesinde-coklu-oncelik-stratejisi

Shafaq (2024). Egyptian Industry and Transport Minister Arrives in Baghdad For Key Discussions. https://shafaq.com/en/Economy/Egyptian-Industry-and-Transport-Minister-arrives-in-Baghdad-for-key-discussions

SIPRI. (2024). Global Arms Trade and Drone Technology: 2024 Report. Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü.

Sönmez, G. (2017). ‘IKBY’nin Genişleme Stratejisi ve Kerkük’teki Bayrak Krizi’’. Orsam Bölgesel Gelişmeler Değerlendirmesi, (63), 1-16.

Sputnik News (2024). Can Development Road Project Quench Global Thirst for Alternative Trade Routes? https://sputniknews.in/20240425/can-development-road-project-quench-global-thirst-for-alternative-trade-routes-7217414.html

Stratejik Düşünce Enstitüsü (2024). Bir Başarı Hikâyesi: “Kalkınma Yolu Projesi”. https://www.sde.org.tr/ bir-basari-hikyesi-kalkinma-yolu-projesi-konu-723

Suscan, A. (2022). Türkiye’nin Terörle Mücadele Harekâtında İHA/SİHA Kullanımının Etkisinin Analizi (Yüksek Lisans Tezi, Kapadokya Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim, Öğretim ve Araştırma Enstitüsü).

Şahin, M. O. (2023). Türkiye’nin Irak’ın Kuzeyinde Yer Alan PKK Unsurlarına Yönelik 2015-2020 Yılları Arasında İcra Ettiği Sınır Ötesi Operasyonlar ve Sınır Güvenliğine Katkısı. SAVSAD Savunma ve Savaş Araştırmaları Dergisi, 33(2), 405-432.

TİKA. (2024). Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Yıllık Faaliyet Raporu. Ankara.

TİM. (2024). Türkiye İhracatçılar Meclisi Yıllık Raporu. Türkiye İhracatçılar Meclisi

TUDPAM (2024). Türkiye – Irak Arasındaki Güvenlik Mutabakatı. https://tudpam.org/turkiye-irak-arasindaki-guvenlik-mutabakati/

TÜİK. (2024). Dış Ticaret İstatistikleri: Türkiye-Irak Ticareti. Türkiye İstatistik Kurumu.

Tümlü, F. (2022). Devlet Destekli Uluslararası Terörizm: İran ve PKK Terör Örgütü İlişkisi. Bölgesel Araştırmalar Dergisi, 6(1), 253-293).

Türkiye Araştırmaları Vakfı (2025). Terörle Mücadelede Yeni Konsept: Türkiye Ekolü. https://www.turkiyearastirmalari.org/2024/05/16/fokus/terorle-mucadelede-yeni-konsept-turkiye-ekolu/

Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (2024a). Kalkınma Yolu’nda Tarihi Adım. https://www.uab.gov.tr/ haberler/kalkinma-yolu-nda-tarihi-adim

Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (2024b). ‘Kalkınma Yolu Projesi’ Kapsamında Şanlıurfa- Ovaköy Arasına Yeni Otoyol İnşa Edilecek. https://www.uab.gov.tr/haberler/kalkinma-yolu-projesi-kapsaminda-sanliurfa-ovakoy-arasina-yeni-otoyol-insa-edilecek

Uluslararası Kriz Grubu. (2024). Turkey’s Military Operations in Northern Iraq: Impacts and Challenges. Brüksel.

UNHCR. (2024). Global Refugee Statistics. Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği.

U.S. Department of State. (2024). U.S. Foreign Policy in Iraq: 2024 Report. Washington, D.C.

Üçağaç, A. (2024). Türkiye’nin 2002-2023 Arası Dönemde Ortadoğu’da Değişen Politikalarının Bağlamsallaştırılması: İnşacı Bir Yaklaşım. Türkiye Ortadoğu Çalışmaları Dergisi, 11(2), 133-160. https://doi.org/10.26513/tocd.1472597

Ülker, H. (2019). Türk Dış Politikasında Mezhepçilik ve Haşdi Şabi Örneği. Uluslararası Beşeri Bilimler ve Eğitim Dergisi, 5(10), 293-309.

World Bank. (2024). Global Economic Prospects. Dünya Bankası.

Yamaç, M. (2018). Fransız diplomatik belgelerinde Türkiye-Suriye sınır sorunu (1918-1940). Belleten, 82(295), 1153-1174.

Yazıcı, N. (2018). Kobani (Ayn El-Arap) Kuşatması Bağlamında Uluslararası İlişkilere Bir Bakış. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 5(2), 59-77.).

Yeşiltaş, M. (2024). The Kurdistan Worker’s Party (PKK): Origins, History, and Strategic Transformation. In Handbook of Terrorist and Insurgent Groups (pp. 417-430). CRC Press.

Yıldız, K. (2004). The Kurds in Iraq. The Past, Present, and Future. Uluslararası Kriz Grubu. (2024). Turkey’s Military Operations in Northern Iraq: Impacts and Challenges. Brüksel.

Yıldız, M. (2024). Turkey’s strategic” Development Road” project: Geopolitical impacts and regional opportunities. Anasay, (29), 63-73.

Yılmaz, N. (2024). Kalkınma Yolu Projesi’nin Irak ve Ortadoğu Jeopolitiğine Etkisi. Ulaştırma ve Altyapı, (1), 34-50.

YÖK. (2024). Türkiye Bursları Programı Raporu. Yükseköğretim Kurulu.

Yunus Emre Enstitüsü. (2024). Yunus Emre Enstitüsü Yıllık Faaliyet Raporu. Ankara.

İndir

Yayınlanmış

31.08.2025

Nasıl Atıf Yapılır

Özer, Çağlar. (2025). Türkiye’nin Kuzey Irak Politikası: Terörle Mücadele Kapsamında Askerî ve Diplomatik Yönelimler. International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 12(122), 1795–1814. https://doi.org/10.5281/zenodo.17013565

Benzer Makaleler

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 > >> 

Bu makale için ayrıca gelişmiş bir benzerlik araması başlat yapabilirsiniz.