Sessizlikle Aktarılan Miras: Türkiye Ve Fransa’da Klinik Sosyoloji Ve Psikosoybilim Perspektifinden Kuşaklararası Travma
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.17013519Anahtar Kelimeler:
Klinik sosyoloji, psikosoybilim, kuşaklararası travma, sessizlik kültürü, görünmez sadakat, toplumsal bellekÖzet
Bu çalışma, kuşaklararası travma aktarımını Klinik Sosyoloji ve Psikosoybilim perspektiflerinden, Türkiye ve Fransa bağlamında karşılaştırmalı olarak ele almaktadır. Klinik sosyoloji, travmayı yalnızca bireysel bir sorun olarak değil; tarihsel, toplumsal ve kültürel bağlamlarda şekillenen çok katmanlı bir olgu olarak değerlendirmektedir. Psikosoybilim ise aile hafızasındaki sessizlik, görünmez sadakat ve bastırılmış yas gibi dinamikleri görünür kılarak, aktarımın bilinçdışı mekanizmalarını açığa çıkarmaktadır. Araştırma, tarihsel olaylara dayalı vaka analizi yöntemiyle gerçekleştirilmiş; Türkiye’de politik baskılar, zorunlu göçler, kimlik temelli şiddet; Fransa’da ise savaş travmaları, sömürgecilik sonrası kimlik krizleri ve göçmenlik deneyimleri incelenmiştir. Bulgular, her iki bağlamda da sessizlik, görünmez sadakat ve toplumsal belleğin, travmanın kuşaklar boyunca sürmesini sağlayan temel mekanizmalar olduğunu göstermektedir. Sessizlik, çoğu zaman koruyucu bir strateji olarak ortaya çıksa da uzun vadede kimlik karmaşası ve aidiyet sorunlarını derinleştirmektedir. Görünmez sadakat, bireyleri atalarının yarım kalmış hikâyelerine bilinçdışı düzeyde bağlamakta; toplumsal bellek ise hem travmanın taşıyıcısı hem de biçimlendiricisi olarak işlev görmektedir. Çalışma, kuşaklararası iyileşme sürecinde “tanınma, anlatı ve yeniden inşa” olmak üzere üç temel aşamayı vurgulamaktadır. Bu yaklaşım, travmatik mirasın yalnızca bireysel düzeyde değil; toplumsal düzeyde de dönüştürülmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Kullanılan çok katmanlı analiz çerçevesi, bireysel hikâyeler, aile hafızası ve toplumsal bağlam arasındaki etkileşimi bütüncül biçimde değerlendirme olanağı sunmaktadır. Bu yönüyle çalışma, hem teorik hem terapötik düzeyde kuşaklararası travma literatürüne özgün bir metodolojik katkı getirmektedir.
Referanslar
Abraham, N., & Torok, M. (1994). The shell and the kernel: Renewals of psychoanalysis (Vol. 1, N. T. Rand, Trans.). University of Chicago Press. (Orijinal eser 1978’de yayımlanmıştır)
Aktar, A. (2000). Varlık Vergisi ve “Türkleştirme” politikaları. İletişim Yayınları.
Alexander, J. C. (2004). Toward a theory of cultural trauma. In J. C. Alexander, R. Eyerman, B. Giesen, N. J. Smelser, & P. Sztompka (Eds.), Cultural trauma and collective identity (pp. 1–30). University of California Press.
Altınay, A. G., & Pető, A. (2016). Gendered wars, gendered memories: Feminist conversations on war, genocide and political violence. Routledge.
Assmann, A. (2011). Cultural memory and Western civilization: Functions, media, archives. Cambridge University Press.
Besnaci-Lancou, F. (2003). Fille de Harki. Éditions de l’Atelier.
Besnaci-Lancou, F. (2010). Des vies: 62 enfants de harkis racontent. Éditions de l’Atelier.
Bora, T. (Ed.). (2020). 40 yıl 12 Eylül. İletişim Yayınları.
Bourdieu, P. (1998). La domination masculine. Seuil.
Bowe, C., Thomas, C., & Mackey, P. (2025). Perspective to practice: Theoretical frameworks explaining intergenerational trauma, violence, and maltreatment and implications for the therapeutic response. International Journal of Environmental Research and Public Health, 22(3), 321–336. https://doi.org/10.3390/ijerph22030321
Butler, J. (2004). Precarious life: The powers of mourning and violence. Verso.
Cohen, S. (2001). States of denial: Knowing about atrocities and suffering. Polity Press.
Danieli, Y. (Ed.). (1998). International handbook of multigenerational legacies of trauma. Springer.
Demailly, L. (2011). Sociologie des troubles mentaux. La Découverte.
de Gaulejac, V. (1987). La névrose de classe. Hommes et Groupes.
de Gaulejac, V. (1996). Les sources de la honte: Blessures de classe. Desclée de Brouwer.
de Gaulejac, V. (1999). L’histoire en héritage: Roman familial et trajectoire sociale. Desclée de Brouwer.
de Gaulejac, V. (2009). Qui suis-je ?. Érès.
de Gaulejac, V., Hanique, F., & Roche, P. (Eds.). (2007). La sociologie clinique: Enjeux théoriques et méthodologiques. Érès.
El-Khalil, C., Caculidis Tudor, D., & Nedelcea, C. (2025). Impact of intergenerational trauma on second-generation descendants: A systematic review. BMC Psychology, 13, 668. https://doi.org/10.1186/s40359-025-03012-4
Erdoğan, M. (2019). Suriyeliler barometresi: Suriyelilerle uyum içinde yaşamın çerçevesi. İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
Erkan, Ü. (2022). Sosyolojik bir disiplin olarak klinik sosyoloji. İmgelem, 6(11), 365–392. https://doi.org/10.53791/imgelem.1146109
Fanon, F. (1961). Les damnés de la terre. Maspero.
Fassin, D., & Rechtman, R. (2009). The empire of trauma: An inquiry into the condition of victimhood. Princeton University Press.
Galtung, J. (1969). Violence, peace, and peace research. Journal of Peace Research, 6(3), 167–191. https://doi.org/10.1177/002234336900600301
Güven, D. (2006). Cumhuriyet dönemi azınlık politikaları ve stratejileri bağlamında 6–7 Eylül Olayları. Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
Hajjat, A., & Mohammed, M. (2016). Islamophobie: Comment les élites françaises fabriquent le “problème musulman”. La Découverte.
Halbwachs, M. (1992). On collective memory (L. A. Coser, Trans.). University of Chicago Press. (Orijinal eser 1950’de yayımlanmıştır)
Herman, J. L. (1992). Trauma and recovery: The aftermath of violence—from domestic abuse to political terror. Basic Books.
Hirsch, M. (2012). The generation of postmemory: Writing and visual culture after the Holocaust. Columbia University Press.
Howell, K. H., Miller-Graff, L. E., Schaefer, L. M., & Scrafford, K. E. (2021). Charting a course towards resilience following adverse childhood experiences (ACEs). International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(11), 6115. https://doi.org/10.3390/ijerph18116115
Jordi, J.-J., & Hamoumou, M. (1999). Les harkis, une mémoire enfouie. Autrement.
Jung, C. G. (1959). The archetypes and the collective unconscious (R. F. C. Hull, Trans.; 2nd ed.). Princeton University Press. (Orijinal eser 1934–1954’te yayımlanmıştır)
Karatay, G. (2020). Tarihsel/toplumsal travmalar ve kuşaklararası aktarımı biçimleri üzerine. STED/Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi, 29(5), 373–379. https://doi.org/10.17942/sted.767797
Kaya, M. (2024). Mübadele’nin saklı belleği: Müslümanlaş(tırıl)mış Rumların dünü ve bugünü üzerine. Sosyoloji Araştırmaları Dergisi, 27(1), 77–97. https://doi.org/10.18490/sosars.1476314
Kellermann, N. P. F. (2001). Transmission of Holocaust trauma—An integrative view. Psychiatry: Interpersonal and Biological Processes, 64(3), 256–267. https://doi.org/10.1521/psyc. 64.3.256.18464
Kılınç, F., & Kılınç, M. (Eds.). (2022). 1978 Kahramanmaraş toplumsal olayları. Nobel Yayınları.
Klarsfeld, S. (1983). Vichy-Auschwitz: Le rôle de Vichy dans la Solution Finale de la question juive en France – 1942. Fayard.
LaCapra, D. (2001). Writing history, writing trauma. Johns Hopkins University Press.
Lewis, H. B. (1971). Shame and guilt in neurosis. International Universities Press.
Lorcerie, F. (2003). L’école et le défi ethnique: Éducation et intégration. ESF Éditeur.
Marrus, M. R., & Paxton, R. O. (1995). Vichy France and the Jews. Stanford University Press.
Ricoeur, P. (2004). Memory, history, forgetting (K. Blamey & D. Pellauer, Trans.). University of Chicago Press.
Rousso, H. (1990). Le syndrome de Vichy: De 1944 à nos jours. Seuil.
Rousso, H. (2016). Face au passé: Essais sur la mémoire contemporaine. Belin.
Sayad, A. (2004). The suffering of the immigrant. Polity Press.
Schützenberger, A. A. (2017). Psikosoybilim. (Çev. Kağan Kahveci). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları. (Orijinal eser 1998’de yayımlanmıştır)
Stora, B. (2005). La gangrène et l’oubli: La mémoire de la guerre d’Algérie. La Découverte.
Vidal, C. (2014). Les harkis: histoire, mémoire et transmission. Tallandier.
Vincenot, A. (2012). Vél d’Hiv – 16 juillet 1942. L’Archipel.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2025 International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR)
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
