Okul Öncesi Öğretmenlerinin Matematik Eğitimine Yönelik Öz-Yeterliklerinin Çocukların Matematik Becerileri Üzerindeki Rolü
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.17102957Anahtar Kelimeler:
Erken çocukluk eğitimi, Matematik becerileri, Öz-yeterlik, Matematik eğitimiÖzet
Bu çalışmanın amacı 60-72 aylık çocukların matematik becerilerinin onların öğretmenlerinin matematik eğitimine yönelik öz-yeterliklerine göre farklılaşıp farklılaşmadığını tespit etmektir. Çalışmada nedensel karşılaştırmalı model kullanılmıştır. Çalışmaya 15 okul öncesi öğretmeni ve onların sınıflarındaki 169 çocuk katılmıştır. Çalışmada veriler, "Okul Öncesi Öğretmenlerinin Matematik Eğitimine Yönelik Özyeterlik Ölçeği" (Şeker, 2013) ve “Erken Çocukluk Dönemi Matematik Eğitimi İçerik Standartları Ölçeği” (Taştepe, 2012) ile toplanmıştır. Ölçeklerin güvenirlik analizlerinden sonra normallik analizleri yapılmıştır. Bu doğrultuda, fark analizleri yapılırken Tek Yönlü Varyans Analizi (ANOVA) kullanılmıştır. Bulgulara göre öğretmenlerin matematik eğitimine yönelik öz-yeterliklerinin yüksek olması, onların sınıflarındaki çocukların matematik becerilerinin yüksek olmasını sağlamaktadır. Buna göre, matematik etkinliklerini uygulamaya yönelik öz-yeterliği görece yüksek öğretmenlerin sınıfındaki çocuklar; sayı/sayma, geometri, ölçme, veri analizi ve toplam matematik puanlarında diğer öğretmenlerin sınıfındaki çocuklardan istatistiksel olarak anlamlı şekilde daha yüksek puan almışlardır (p<0,05). Matematik etkinliklerini planlamaya yönelik öz-yeterliğin neden olduğu farklılık ise sadece çocukların ölçme ve veri analizi becerilerinde ortaya çıkmaktadır: Öz-yeterliği görece yüksek öğretmenlerin sınıfındaki çocukların ölçme ve veri analizi puanları istatistiksel olarak anlamlı şekilde daha yüksektir (p<0,05). Çalışmanın bulgularından yola çıkarak, okul öncesi dönemde de öğretmenlerinin matematik eğitimine yönelik öz-yeterliklerinin çocukların matematik beceri gelişimleri üzerinde rolünün olduğu söylenebilir. Bu doğrultuda, öğretmenlerin öz-yeterliklerinin güçlendirilmesine yönelik deneysel çalışmaların ve/ya hizmet içi eğitimlerin yapılması yerinde olacaktır. Eğitimlerde okul öncesi öğretmenlerine pedagojik alan bilgisinin yanında matematik içerik bilgisi eğitimlerinin verilmelidir.
Referanslar
Adagideli, F. H., Yılmaz, H. ve Ertugay Gümüştekin, T. (2023). Okul öncesi öğretmen adaylarının matematik okuryazarlığı öz-yeterlilikleri ile matematik öğretimine yönelik öz-yeterlilik inançları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Dumlupınar Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 7(2), 76-97.
Aktaş Arnas, Y. (2021). Okul öncesi eğitimde matematik eğitimi. Vize Yayıncılık.
Aslan, D., Aktaş Arnas, Y., & Hayta, B. (2014). Analysis of socioeconomic status and parents’ math activities with children. In M. Yaşar, Ö. Özgün, J. Galbraith (Eds.), Contemporary perspectives and research on early childhood education (pp. 135-143). Cambridge Scholar Publishing.
Avcı-Güryel, İ. (2021). Okul öncesi öğretmenlerinin matematik eğitimine yönelik özyeterlikleri ile matematik pedagojik alan bilgileri arasındaki ilişkinin incelenmesi (Afyonkarahisar örneklemi) (Yüksek Lisans Tezi). Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi’nden alındı. (Yayın No. 690330)
Aytaç, Y. ve Ünal, M. (2022). Okul öncesi öğretmenlerinin matematik kaygılarının matematik öz yeterliklerine olan etkisinin incelenmesi. Atatürk Üniversitesi Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi, 46, 49-61. https://doi.org/10.5152/aujkkef.2022.1002612
Bandura, A. (1977). Self-efficacy: Toward a unifying theory of behavioral change. Psychological Review, 84, 191-215. https://doi.org/10.1037/0033-295X.84.2.191
Bandura, A. (1997). Self-efficacy: The exercise of control. Freeman.
Bayraktar, V. (2020). Anasınıfına devam eden çocukların fonolojik farkındalığı, yazı farkındalığı, matematik becerileri ve fen becerileri arasındaki ilişkilerin yapısal eşitlik modellemesi ile incelenmesi. Third Sector Social Economic Review, 55(1), 351-367. https://dx.doi.org/10.15659/3.sektor-sosyal-ekonomi.19.09.1300
Bronfenbrenner, U. (1979). The ecology of human development: Experiments by nature and design. Harvard University Press.
Chang, Y. L. (2015). Examining relationships among elementary mathematics teacher efficacy and their students’ mathematics self-efficacy and achievement. Eurasia Journal of Mathematics, Science and Technology Education, 11(6), 1307-1320. https://doi.org/10.12973/eurasia.2015.1387a
Claessens, A., & Engel, M. (2013). How important is where you start? Early mathematics knowledge and later school success. Teachers College Record, 115(6), 1-29. https://doi.org/10.1177/0161468113 11500603
Clark, C. A., Pritchard, V. E., & Woodward, L. J. (2010). Preschool executive functioning abilities predict early mathematics achievement. Developmental Psychology, 46(5), 1176. https://doi.org/10.1037/ a0019672
Clements, D. H. ve Sarama, J. (2009). Learning and teaching early math—The learning trajectories approach. Routledge.
Clements, D. H., Sarama, J., & Germeroth, C. (2016). Learning executive function and early mathematics: Directions of causal relations. Early Childhood Research Quarterly, 36, 79-90. https://doi.org/ 10.1016/j.ecresq.2015.12.009
Çelik, M. (2017). Okulöncesi öğretmenlerinin erken matematik eğitimine ilişkin özyeterlikleri. Uluslararası Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 8, 240-247.
Dağlıoğlu, H. E., Genç, H. ve Dağlı, H. (2021). Gelişimsel açıdan okul öncesi dönemde matematik eğitimi. İ. Ulutaş (Edt.), Okul öncesi dönemde matematik eğitimi (ss. 11‐39). Hedef Yayıncılık.
de Vries, E., Thomas, L. ve Warren, E. (2010). Teaching mathematics and play-based learning in an indigenous early childhood setting: Early childhood teachers’ perspectives. In L. Sparrow, B. Kissane, & C. Hurst (Eds.), Shaping the future of mathematics education: Proceedings of the 33rd annual conference of the Mathematics Education Research Group of Australasia (pp. 719-722). MERGA.
Duncan, G. J., Dowsett, C. J., Classens, A., Magnuson, K., Huston, A. C., Klebanov, P., Pagani, L. S., Feinstein, L., Engel, M., Brooks-Gunn, J., Sexton, H., Duckworth, K., Japel, C. (2007). School readiness and later achievement. Developmental Psychology, 43, 1428–1446. https://doi.org/10.1037/ 0012-1649.43.6.1428
Erdoğan, S. ve Baran, G. (2003). Erken çocukluk döneminde matematik. Eğitim ve Bilim, 28(130), 32-40. https://doi.org/10.15390/ES.2003.559
Erşan, E., & Çetin, A. (2025). Okul öncesi dönem çocukların davranış düzenleme ve erken matematik becerileri arasındaki ilişki. Milli Eğitim Dergisi, 54(247), 1231-1262. https://doi.org/10.37669/ milliegitim.1582263
Fischer, K. W., & Bidell, T. R. (2006). Dynamic development of action, thought, and emotion. In W. Damon & R. M. Lerner (Eds.), Theoretical models of human development. Handbook of child psychology (pp. 313-399). Wiley.
Fraenkel, J., Wallen, N., & Hyun, H. (2023). How to Design and Evaluate Research in Education (11th ed). McGraw-Hill Education.
Gibson, S., & Dembo, M. H. (1984). Teacher efficacy: A construct validation. Journal of Educational Psychology, 76(4), 569-582. https://doi.org/10.1037/0022-0663.76.4.569
Graziano, P. A., Reavis, R. D., Keane, S. P., & Calkins, S. D. (2007). The role of emotion regulation in children's early academic success. Journal of School Psychology, 45(1), 3-19. https://doi.org/10.1016/ j.jsp.2006.09.002
Güleç, N. ve İvrendi, A. (2017). 5-6 yaş çocuklarının sayı kavramı becerilerinin ebeveyn ve öğretmen değişkenleri açısından yordanması. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 32(1), 81-98. https://hdl.handle.net/11499/43809
Gürgah-Oğul, İ. (2020). Okul öncesi çocukların matematik gelişimlerinin ev ve okul matematik çevresi bağlamında incelenmesi (Doktora Tezi). Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi’nden alındı. (Yayın No. 656856)
Karaman, S., & Ivrendi, A. (2015). Relationship among preschool period children’s mathematical skills, socio-demographic characteristics and socio-dramatic play. Education and Science, 40(177). https://doi.org/10.15390/EB.2015.3016
Kim, K. R., & Seo, E. H. (2018). The relationship between teacher efficacy and students' academic achievement: A meta-analysis. Social Behavior and Personality: An İnternational Journal, 46(4), 529-540. https://doi.org/10.2224/sbp.6554
Klibanoff, R. S., Levine, S. C., Huttenlocher, J., & Vasilyeva, M. (2006). Preschool children’s mathematical knowledge: The effect of teacher “math talk”. Developmental Psychology, 42(1), 59-62. https://doi.org/10.1037/0012-1649.42.1.59
Lauermann, F., & ten Hagen, I. (2021). Do teachers’ perceived teaching competence and self-efficacy affect students’ academic outcomes? A closer look at student-reported classroom processes and outcomes. Educational Psychologist, 56(4), 265-282. https://doi.org/10.1080/00461520.2021.1991355
Milli Eğitim Bakanlığı (2013). Okul öncesi eğitim programı. Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları.
Milli Eğitim Bakanlığı (2024). Okul öncesi eğitim programı: Türkiye Yüzyılı Maarif Programı. Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları.
Navarro, J. I., Aguilar, M., Marchena, E., Ruiz, G., Menacho, I., & Van Luit, J. E. (2012). Longitudinal study of low and high achievers in early mathematics. British Journal of Educational Psychology, 82(1), 28-41. https://doi.org/10.1111/j.2044-8279.2011.02043.x
National Association for the Education of Young Children and National Council of Teachers of Mathematic, (2010). Position statement. Early childhood mathematics: Promoting good beginnings. https://www.naeyc.org/files/naeyc/file/positions/psmath.pdf adresinden alınmıştır.
National Council of Teachers of Mathematics (2000). Principles and standards for school mathematics. NCTM.
Piaget, J. (1965). The moral judgment of the child. Free Press.
Platas, L. (2008). Measuring teachers' knowledge of early mathematical development and their beliefs about mathematics teaching and learning in the preschool classroom. University of California.
Schillinger, T. (2021). Self-efficacy of kindergarten teachers’ mathematical instruction. Early Childhood Education Journal, 49(4), 623-632. https://doi.org/10.1007/s10643-020-01101-0
Shamir, H., Tom, M., Pocklington, D., Yoder, E., & Houchins, A. (2024). Early math skill as a predictor for foundational literacy. In A. Sifaleras & F. Lin (Eds.), Generative intelligence and intelligent tutoring systems (pp. 281–290). Springer Nature Switzerland. https://doi.org/10.1007/978-3-031-63028-6_22
Smylie, M.A. (1990). Teacher efficacy at work. In P. Reyes (Ed.), Teachers and their workplace: commitment, performance, and productivity (pp. 48-66). Sage.
Swackhamer, L. E., Koellner, K., Basile, C., & Kimbrough, D. (2009). Increasing the self-efficacy of inservice teachers through content knowledge. Teacher Education Quarterly, 36(2), 63–78. http://www.jstor.org/stable/23479252
Swars, S. L. (2005). Examining perceptions of mathematics teaching effectiveness among elementary pre-serv¬ice teachers with differing levels of mathematics teacher efficacy. Journal of Instructional Psychology, 32(2), 139-147.
Şeker, P. T. (2013). Okul öncesi öğretmenlerinin matematik eğitimine yönelik inanç ve özyeterliklerinin 48-60 aylık çocukların matematik becerileri üzerine etkisinin incelenmesi (Doktora Tezi). (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi’nden alındı. (Yayın No. 349048)
Şeker, P. T. (2022). Okul öncesi dönem çocuklarının matematik yetenekleri ve dinleme becerileri arasındaki ilişkinin incelenmesi. International Journal of Eurasia Social Sciences/Uluslararasi Avrasya Sosyal Bilimler Dergisi, 13(50), 1599-1615. https://dx.doi.org/10.35826/ijoess.3198
Şeker, P. T., & Alisinanoğlu, F. (2015). Self-efficacy scale of pre-school teachers towards mathematics education in pre-school period. Creative Education, 6, 204-210. http://dx.doi.org/10.4236/ ce.2015.62018
Taştepe, T. (2012). Erken çocukluk dönemi fen ve matematik eğitimi içerik standartları değerlendirme araçlarının geliştirilmesi (Yüksek Lisans Tezi). Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi’nden alındı. (Yayın No. 331670)
Ten Braak, D., Lenes, R., Purpura, D. J., Schmitt, S. A., & Størksen, I. (2022). Why do early mathematics skills predict later mathematics and reading achievement? The role of executive function. Journal of experimental child psychology, 214, 1-18. https://doi.org/10.1016/j.jecp.2021.105306
Tok, Y. (2020). Okul öncesi eğitime devam eden 5 yaş grubu çocukların yılmazlık düzeyleri ile matematik ve bilimsel süreç becerileri arasındaki ilişkinin incelenmesi (Yüksek Lisans Tezi). Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi’nden alındı. (Yayın No. 625292)
Van der Ven, S. H., Kroesbergen, E. H., Boom, J., & Leseman, P. P. (2012). The development of executive functions and early mathematics: A dynamic relationship. British Journal of Educational Psychology, 82(1), 100-119. https://doi.org/10.1111/j.2044-8279.2011.02035.x
Wanless, S. B., McClelland, M. M., Acock, A. C., Chen, F. M., & Chen, J. L. (2011). Behavioral regulation and early academic achievement in Taiwan. Early Education & Development, 22(1), 1-28. https://doi.org/10.1080/10409280903493306
Weis, M., Cardona, R. A., & Trommsdorff, G. (2024). Children’s emotion regulation, behavior regulation, and mathematics achievement: A longitudinal mediation model. International Journal of School & Educational Psychology, 12(1), 12-25. https://doi.org/10.1080/21683603.2023.2271410
Yükseköğretim Kurulu (2018). Yeni öğretmen yetiştirme lisans programları. Yükseköğretim Kurulu Yayınları.
Zee, M., Koomen, H. M., & de Jong, P. F. (2018). How different levels of conceptualization and measurement affect the relationship between teacher self-efficacy and students’ academic achievement. Contemporary Educational Psychology, 55, 189-200. https://doi.org/10.1016/ j.cedpsych.2018.09.006
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2025 International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR)
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
