Turistik Ürünler Satın Almadan Önce Deneyimlenebilir Mi?
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.17238232Anahtar Kelimeler:
Metaverse, Temsili deneyim, Temsili deneyimsel pazarlama, Turistik ürün, Turizm işletmeleriÖzet
Turistik ürünler önce satın alınır, sonra tüketilir. Bu özellik, turistik ürünün satışını zorlaştırmaktadır. Satın alma işleminin gerçekleşmesi için, turistlerin talep edilen turistik ürünün kalitesi konusunda ikna edilmesi gerekir. Turistler hiç bilmediği bir coğrafyada, daha önce deneyimlemediği bir turistik ürünü satın alıp almama konusunda tereddüt yaşayabilir. Turistik ürünün sanal mecrada, temsili olarak deneyimlenmesi mümkündür. Olumlu sonuçlanan temsili deneyim ise turistlerin satın alma kararı vermesini kolaylaştırabilir.
Bu çalışmada, turistik ürünler satın almadan önce deneyimlenebilir mi? sorusuna yanıt aranmıştır. Literatür taraması neticesinde az sayıda turizm işletmesinin temsili deneyimleme uygulamalarını kullandıkları tespit edilmiştir. Turizm işletmeleri, temsili deneyim ugulamalarında sanal gerçeklik, artırılmış gerçeklik ve karma gerçeklik teknolojilerinden yararlanmaktadırlar. Temsili deneyim, müze ve ören yerleri, yiyecek içecek işletmeleri, konaklama işletmeleri, tur işletmeleri ve destinasyon tanıtım ofisleri tarafından kullanılmaktadır. Temsili deneyimin başarısı yeni teknolojilerin kullanılmasına, teknik alt yapısı sağlam platformlarla çalışılmasına, gerçeğe yakın ve benzersiz deneyimler oluşturulmasına bağlıdır. Olumlu sonuçlanan temsili deneyim müşteri memnuniyetinin artmasını sağlar. Memnun müşteri olumlu deneyimini çevresiyle paylaşmak ister. Günümüzde tüketiciler ürün deneyimlerini paylaşmak için daha çok sosyal medya platformlarını ve şikâyet sitelerini tercih etmektedirler. Dolayısıyla, temsili deneyim dijital mecrada viral şekilde yayılmaktadır. Buna göre süreci “temsili deneyimsel pazarlama” şeklinde ifade etmek mümkündür. Turizm işletmelerinin bu süreci başarı ile yürütebilmeleri için metaverse platformlarını kullanmaları önerilir.
Referanslar
dmekanlar (2025). Disneyland parkı. http://www.3dmekanlar.com/tr/disneyland-parki.html.
Ağca, G., & Kozbekçi-Ayranpınar, S. (2021). Moda sektöründe artırılmış gerçeklik ve sanal gerçeklik. Yedi: Sanat, Tasarım ve Bilim Dergisi, 25, 1-15.
Akıncı, O., & Taşkıran, H. B. (2020). Deneyim odaklı pazarlama ve artırılmış gerçeklik: artırılmış gerçeklik uygulamalarının marka tercihi üzerindeki etkisini tespit etmeye yönelik bir araştırma. İstanbul Arel Üniversitesi İletişim Çalışmaları Dergisi, 8(18), 98- 128.
Alcañiz, M., Bigné, E., & Guixeres, J. (2019). Virtual reality in marketing: A framework, review, and research agenda. Frontiers in Psychology, 10, 1-15.
Altun, D. (2021). Sanal ve artırılmış gerçeklikle dönüşen yeni nesil sosyal medya mecrası: Metaverse. ICBM, 21, 171-173.
Barnes, S. (2016). Understanding virtual reality in marketing: Nature, implications and potential. Implications and Potential, 1-50, http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.2909100.
Batat, W. (2021). How augmented reality (AR) is transforming the restaurant sector: Investigating the İmpact of “Le Petit Chef” on customers’ dining experiences. Technological Forecasting and Social Change, 172, 1-48, 121013, https://doi.org/10.1016/j.techfore.2021.121013.
Bayrak, T., & Yengin, D. (2020). Karma gerçeklik teknolojisinde göz izleme tekniği: göz izleme metrikleri ve navigasyon verilerinin incelemesi. Turkish Online Journal of Design Art and Communication, 10(4), 587-596.
Bayraktar, E., & Kaleli, F. (2007). Sanal gerçeklik ve uygulama alanları. Akademik Bilişim’07- IX. Akademik Bilişim Konferansı Bildirileri 31 Ocak - 2 Şubat 2007, Kütahya
Bingöl, B. (2018). Yeni bir yaşam biçimi: Artırılmış gerçeklik (AG). Etkileşim, (1), 44-55.
Breidbach, C. F., & Brodie, R. J. (2017). Engagement platforms in the sharing economy: conceptual foundations and research directions. Journal of Service Theory and Practice, 27(4), 761–777. https://doi.org/10.1108/JSTP-04-2016-0071.
Burke, R. R. (2018). Virtual Reality for Marketing Research. Management. Luiz Moutinho & Mladen Sokele (Eds.), In Innovative Research Methodologies (pp.63-82). Palgrave Macmillan,
Cankül, D., Doğan, A., & Sönmez, B. (2018). Yiyecek-içecek işletmelerinde inovasyon ve artırılmış gerçeklik uygulamaları. İşletme Araştırmaları Dergisi, 10(3), 576-591.
Çifçi, I., Atsız, O., & Gupta, V. (2021). The street food experiences of the local guided tour in the meal sharing economy: The case of Bangkok. British Food Journal, 123(12), 4030– 4048. https:// doi.org/10.1108/BFJ-01-2021-0069.
Das, M. P. (2023). Technology and guest experience: Innovations reshaping hotel management. International Journal for Multidimensional Research Perspectives, 1(3), 76-95
Datta, V. (2017). A conceptual study on experiential marketing: Importance, strategic issues and its impact. International Journal of Research-Granthaalayah, 5(7), 26-30.
Deligöz, K., & Ünal, S. (2017). Deneyimsel pazarlama uygulamalarının marka tercihi üzerindeki etkisini belirlemeye yönelik bir araştırma (Kahve Dünyası ve Starbucks örneği). Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 31(1), 135-156.
Demirezen, B. (2019). Artırılmış gerçeklik ve sanal gerçeklik teknolojisinin turizm sektöründe kullanılabilirliği üzerine bir literatür taraması. Uluslararası Global Turizm Araştırmaları Dergisi, 3(1), 1-26.
De-Regt, A., Plangger, K., & Barnes, S. J. (2021). Virtual reality marketing and customer advocacy: Transforming experiences from story-telling to story-doing. Journal of Business Research, 136, 513-522.
Digimode (2025). Sanal gerçeklik nedir?. https://digi-mode.com.tr/sanal-gerceklik/#:~:text=Sanal%20 ger%C3%A7ekli%C4%9Fin%20en%20%C3%A7ok%20kullan%C4%B1ld% C4%B1%C4%9F% C4%B1,ticaret%20ve%20spor%20gibi%20alanlard%C4%B1r.
Diksoy, İ., & Mercin, L. (2025). Dijital müzecilikte gerçeklik ve simülasyon: Efes Deneyim Müzesi örneği. Sosyal, Beşeri ve İdari Bilimler Dergisi, 8(9), 657–675. https://doi.org/10.26677/TR1010. 2025.1574.
Doğan, D., Erol, T., & Mendi, A. F. (2021). Sağlık alanında karma gerçeklik. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, 29 (Özel Sayı), 11-18.
Ercan, F., Sayın, K., Dalgın, T., & Gençer, K. (2025). A bibliometric and systematic review of publications on augmented reality in sustainable tourism. Sustainability, 17(4), 1-28, 1508.
Foodink (2025). Food ink at yours restaurant. https://foodink.io/gallery/
Golja, T., & Paulišić, M. (2021). Managing-technology enhanced tourist experience: The case of scattered hotels in Istria. Journal of Contemporary Management Issues, 26(1), 63-95, https.//doi.org/ 10.30924/mjcmi.26.1.5
Gökdemir-Ekici, S. (2020). Tüketici deneyimleri ve deneyimsel pazarlama. İksad Yayınları.
Griffin, T., Giberson, J., Lee, S. H. M., Guttentag, D., Kandaurova, M., Sergueeva, K., & Dimanche, F. (2017). Virtual reality and implications for destination marketing. Travel and Tourism Research Association: Advancing Tourism Research Globally, 29, 1-11.
Holbrook, M. B., & Hirschman, E. C. (1982). The experiential aspects of consumption: Consumer fantasies, feelings, and fun. Journal of Consumer Research, 9(2), 132-140. https://www.ama.org/topics/experiential-marketing/
Illusion Art Museum (2025). Iam. https://iamprague.eu/en/home/#illusion
İcibot (2024). Hangi oteller, sanal gerçeklik ve artırılmış gerçeklikle misafirlerini şaşırtıyor? https://icibot.com/tr/hangi-oteller-sanal-gerceklik-ve-artirilmis-gerceklikle-misafirlerini-sasirtiyor/
İlk Sanal Turizm Fuarı (2021). Türkiye’nin ilk sanal turizm fuarı açıldı. https://www.tursab.org.tr/basin-odasi-icerikler/turkiyenin-ilk-sanal-turizm-fuari-acildi
İpek, A. R. (2020). Artırılmış gerçeklik, sanal gerçeklik ve karma gerçeklik kavramlarında isimlendirme ve tanımlandırma sorunları. İdil Sanat ve Dil Dergisi, 9(71), 1061-1072.
İpek, A. R. (2023). Sanal gerçeklik sorunları. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 11(143), 13-19.
Jang, H. W., & Lee, S. B. (2020). Serving robots: Management and applications for restaurant business sustainability. Sustainability, 12 (10), 1-15, https://doi.org/10.3390/su12103998.
Kabadayı, E. T., & Alan, A. K. (2014). Deneyimsel pazarlama: Pazarlamadaki artan önemi. İşletme Araştırmaları Dergisi, 6(1), 203-217.
Kalyoncuoğlu, S. (2018). Deneyimsel pazarlama (2. Baskı). Gazi Kitabevi.
Karaman, A., & Sayın, K. (2017). The importance of internet usage in hotel businesses: A study on small hotels. Journal of Internet Applications and Management, 8(1), 65-74.
Kocalan, M., & Kaya, Y. (2024). Görüntüleme biçimi olarak anamorfik gerçeklik ve karma gerçeklik analojisi. Sanat ve Tasarım Dergisi, 14(2), 217-242. https://doi.org/10.20488/sanattasarim. 1602527
Köse, N., & Yengin, D. (2018). Dijital pazarlamadan fijital pazarlamaya geçişe örnek olarak artırılmış gerçeklik ve sanal gerçeklik uygulamalarının pazarlama üzerindeki katkılarının incelenmesi. İstanbul Aydın Üniversitesi Dergisi, 10(1), 77-111.
Küçüksaraç, B., & Sayımer, İ. (2016). Deneyı̇msel pazarlama aracı olarak artırılmış gerçeklı̇k: Türkı̇ye’dekı̇ marka deneyı̇mlerı̇nı̇n etkı̇lerı̇ üzerı̇ne bı̇r araştırma. Connectist: Istanbul University Journal of Communication Sciences, 2016-II(51), 73-95.
Leighton, D. (2007). Step back in time and live the legend: Experiential marketing and the heritage sector. International Journal of Nonprofit and Voluntary Sector Marketing, 12, 117-125.
Lepetitchef (2025). Exciting adventures await you!. https://lepetitchef.com
Loureiro, S. M. C., Guerreiro, J., Eloy, S., Langaro, D., & Panchapakesan, P. (2019). Understanding the use of virtual reality in marketing: A text mining-based review. Journal of Business Research, 100 (C), 514-530.
Lynkey (2025). MetaHolidays-Week 18-No.00138. https://lynkey.com/metamart/nft/101
M Social (2025). Sign in to Decentraland. https://decentraland.org/play/?NETWORK=mainnet&position= 40%2C-5.
Metaverse (2022). Oteller metaverse’ü tanıtımda kullanmaya başladı. https://www.turizmgazetesi.com/ haber/oteller-metaverse-u-tanitimda-kullanmaya-basladi/83553.
Museum Of Illusion (2025). Experience the impossible. https://www.museumofillusions.com/
NFTing (2023). How did the first-ever concert in the metaverse went?. https://nfting.medium.com/how-did-the-first-ever-concert-in-the-metaverse-went-ecb246d00b9a
Onurlubaş, E., & Altunışık, R. (2021). Deneyimsel pazarlamanın müşteri memnuniyeti üzerine etkisi: Kahve dünyası üzerine bir uygulama. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 23(1), 83-100.
Özcan, C. C., & İş, M. (2025). Dijitalleşen turizmde rehberlik temelli gastronomi deneyimleri: Withlocals örneği. Journal of Applied Tourism Research, 6(1), 21– 40, doi.org/10.5281/zenodo.15700539.
Özdemir, M.A. (2021). Virtual Reality (VR) and Augmented Reality (AR) Technologies for Accessibility and Marketing in the Tourism Industry. Eusébio Celeste, Leonor Teixeira, Maria João Carneiro (Eds.), In ICT Tools and Applications for Accessible Tourism (pp.277-301). IGI Global. https://www.igi-global.com/book/ict-tools-applications-accessible-tourism/254907.
Pine, B. J., & Gilmore, J. H. (1999). The experience economy: Work is theatre & every business a stage. Harvard Business Press.
QVerse (2023). Qatar airways upgrades metaverse flight previews. https://globetrender.com/2023/07/05/ qatar-airways-upgrades-metaverse-flight-previews/
Rauschnabel, A. P., Babin, B. J., Dieck, M. C. T., Krey, N., & Jung, T. (2022). What is augmented reality marketing? Its definition, complexity, and future. Journal of Business Research, 1(142), 1140-1150, doi: 10.1016/j.jbusres.2021.12.084
Same, S., & Larimo, J. (2012). Marketing theory: Experience marketing and experiential marketing. International Scientific Conference, 7, 480-487.
Schmitt, B. (1999). Experiential marketing: A new framework for design and communications. Design Management Journal (Former Series), 10(2), 10-16.
Skarbez, R, Smith, M., & Whitton, M. C. (2021). Revisiting milgram and kishino’s reality-virtuality continuum. Frontiers in Virtual Reality, 2, 647997, 1-8, doi: 10.3389/frvir.2021.647997
Smilansky, S. (2009). Experiential marketing: A practical guide to interactive brand experiences. Kogan Page.
Subawa, N. S., Widhiasthini, N. W., Astawa, I. P., Dwiatmadja, C., & Permatasari, N. P. I. (2021). The practices of virtual reality marketing in the tourism sector, a case study of Bali, Indonesia. Current Issues in Tourism, 24(23), 3284-3295.
Şahin, Y. (2024). Havacılık ve yapay zeka alanındaki çalışmaların bibliyometrik analizi. Uluslararası Sosyal ve Beşeri Bilimler Araştırmaları Dergisi (JSHSR), 11 (110), 1637-1648.
Uğurlu, K. (2022). Technology in Tourism Marketing. Azizul Hassan (Ed.), In Handbook of Technology Application in Tourism in Asia (pp. 69-113). Springer, doi: 10.1007/978-981-16-2210-6_4.
Vatican Museum (2025). Vatican Museum. https://www.360tr.com/vatikan-muzesi-orta-yon-4-panorama-sanal-tur_e00a54c794_tr.html#google_vignette
Vila‐López, N., & Rodríguez‐Molina, M. (2013). Event‐brand transfer in an entertainment service: Experiential marketing. Industrial Management & Data Systems, 113(5), 712- 731.
Vrbalon (2025). VR balon turu ile sanal gerçeklik deneyimi. https://vrbalon.com/
Withlocals (2025). Enchanting experiences, with incredible locals. https://www.withlocals.com
Yazıcıoğlu, İ., & Haberal, H. (2025). Turistik ürün olarak somut ve somut olmayan kültür mirasları ile keşfedilmemiş destinasyon: Kadim şehir Kastamonu Taşköprü. Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 13(1), 786-806.
You-Ming, C. (2010). Study on the impacts of experiential marketing and customers'satification based on relationship quality. International Journal of Organizational Innovation, 3(1), 189-209.
Yung, R., Khoo-Lattimore, C., & Potter, L. E. (2021). Virtual reality and tourism marketing: Conceptualizing a framework on presence, emotion, and intention. Current Issues in Tourism, 24(11), 1505-1525.
Zheng, J. M., Chan, K. W., & Gibson, I. (1998). Virtual reality. IEEE Potentials, 17(2), 20-23, doi: 10.1109/45.666641.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2025 International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR)

Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
