Türkiye ve Venezuela Sosyal Bilgiler Programlarında Ulusal Bağımsızlık Olgusunun Öğretmen Görüşleri Bağlamında İncelenmesi

Özet

Bu çalışma, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Sosyal Bilgiler Öğretim Programı ile Venezuela Kimlik Dersi Programı’nda ulusal bağımsızlığın temsiline ilişkin öğretmen görüşlerini karşılaştırmalı olarak incelemektedir. Amaçlı örnekleme yöntemiyle belirlenen katılımcılar Türkiye’den 1’i sınıf öğretmeni, 4’ü ortaokul sosyal bilgiler öğretmeni olmak üzere toplam 5 öğretmen, Venezuela’dan ise ilköğretim düzeyinde görev yapan 5 sınıf öğretmeninden oluşmaktadır. Katılımcılarla yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmış, elde edilen veriler Braun ve Clarke’ın tematik analiz yaklaşımı çerçevesinde çözümlenmiştir. Bulgular, her iki programda da bağımsızlık temasının merkezi bir konuma sahip olduğunu göstermektedir. Türkiye bağlamında bağımsızlık, egemenlik ve direniş gibi kavramların yer aldığı; ancak özellikle “egemenlik” kavramının çoğunlukla soyut ve yüzeysel aktarıldığı, tarihî olayların ise 4–8. sınıflar arasında içeriksel boşluklar barındırdığı görülmüştür. Ayrıca, İzmir İktisat Kongresi gibi ekonomik bağımsızlık unsurlarına ve kadın ya da halk kahramanlarına sınırlı yer verildiği tespit edilmiştir. Venezuela programında kavramlar ve olaylar daha kapsayıcı biçimde ele alınmakta; ancak kahraman odaklı ve doğrusal anlatımın eleştirel derinliği sınırlandırdığı belirtilmiştir. Öğretmenler, anayasal süreçlerin, kadın ve yerel liderlerin, Afro-Venezuelalı ve yerli figürlerin, ayrıca disiplinler arası katkıların (tıp, müzik, teknoloji) daha görünür hâle getirilmesini önermiştir. Sonuç olarak, çalışma her iki bağlamda da ulusal bağımsızlığın yalnızca tarihsel bilgi değil, ekonomik, toplumsal ve kültürel boyutlarıyla somutlaştırılması gerektiğini; eleştirel ve yaşantısal öğrenme stratejilerinin güçlendirilmesi ile figür çeşitliliğinin artırılmasının program geliştirme açısından önemli olduğunu ortaya koymaktadır.