Ben: Üstün Yetenekli Öğrenciler İçin Benlik Kavramı Ölçeği”nin Türkçeye Uyarlanması: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.17832717Anahtar Kelimeler:
üstün/özel yetenek, benlik kavramı, benlik algısı, geçerlik, güvenirlik, üstün yetenekliler için benlik kavramı ölçeği.Özet
Bu araştırmanın amacı, Feldhusen ve Kolloff (1981) tarafından geliştirilen “Me: Self-Concept Scale for Gifted Students” ölçeğini Türkçeye uyarlayarak “Ben: Üstün Yetenekli Öğrenciler İçin Benlik Kavramı Ölçeği” adıyla Türk kültürüne kazandırmak ve ölçeğin geçerlik güvenirlik özelliklerini incelemektir. Çalışma, bir ölçek uyarlama çalışması olup, 2017–2018 eğitim-öğretim yılında Türkiye genelindeki Bilim ve Sanat Merkezlerine (BİLSEM) devam eden 928 üstün yetenekli öğrenciden elde edilen verilerle gerçekleştirilmiştir. Ölçeğin orijinalinde yer alan 40 madde, “katılıyorum” ve “katılmıyorum” biçiminde ikili yanıt seçenekleriyle değerlendirilmiştir. Dilsel eşdeğerlik ve uzman görüşleriyle uyarlama süreci tamamlandıktan sonra, veriler WLSMV (Weighted Least Squares Mean and Variance Adjusted) tahmin yöntemiyle analiz edilmiştir. Açımlayıcı faktör analizi sonucunda ölçeğin Türkçe formunun dört faktörlü bir yapı (zihinsel algı, okul durumu, zekâ ve uyum, okuma algısı) sergilediği belirlenmiştir. Faktör yükleri .39 ile .99 arasında değişmiş, KR-20 güvenirlik katsayısı .82 olarak bulunmuştur. Alt boyutların güvenirlik katsayıları .60 ile .79 arasında değişmektedir. Orijinal formu tek boyutlu olan ölçeğin Türk örnekleminde çok boyutlu bir yapı göstermesi, benlik kavramının kültürel bağlama duyarlı bir yapı olduğunu ortaya koymuştur. Türk kültüründe zihinsel kapasite, akademik başarı ve uyumun benlik algısında belirgin boyutlar olarak ayrıştığı görülmüştür. Sonuç olarak, “Ben: Üstün Yetenekli Öğrenciler İçin Benlik Kavramı Ölçeği”, üstün yetenekli öğrencilerin benlik algılarını ölçmede geçerli ve güvenilir bir araç olarak değerlendirilmiştir. Ölçeğin, Bilim ve Sanat Merkezleri, Rehberlik Araştırma Merkezleri ve okullarda üstün yetenekli öğrencilerin psikososyal değerlendirilmesi ve gelişim süreçlerinin izlenmesinde kullanılabileceği önerilmektedir.
Referanslar
Adebayo, O. P., Ogunjimi, O. A., & Ahmed, I. (2024). On identifying a robust alternative method for ANOVA with unequal variance. The Pacific Journal of Science and Technology, 25(2), 45-54.
Ağaya, A., & Tan, S. (2024). Özel Yetenekli Öğrencilerin Akademik Benlik Algılarında Büyük Balık Küçük Gölet Etkisi: Bir Sistematik Alanyazın Taraması. Ondokuz Mayıs University Journal of Education Faculty, 43(1), 139-182.
Akarsu, F. (2001). Üstün yetenekli çocuklar: Aileleri ve sorunları. Eduser Yayınları.
Akbaba, S. (1988). Ana-baba tutumlarının bazı kişilik özellikleri üzerine etkisi. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
Akgül, S., Kumaş, V., & Gökçeer, G. (2020). Özel yetenekli öğrencilerin destek eğitim odalarında aldıkları eğitimin etkililiği. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi 53(3), 993-1022.
Arslan, Ş. (2016). İlkokula devam eden üstün yetenekli çocukların sosyal davranış özellikleri ile benlik algıları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
Anlatan, M. (2023). Türkiye'de Özel Yeteneklilerle Yapılan Çalışmalarda Benlik Algısı. Gazi Eğitim Bilimleri Dergisi, 9(1), 21-52.
Baudson, T. G., Weber, K. E., & Freund, P. A. (2016). More than only skin deep: Appearance self-concept predicts most of secondary school students’ self-esteem. Frontiers in Psychology, 7, 1568.
Baymur, F. (1984). Genel psikoloji. (11. Baskı). İnkılap Kitabevi.
Bhugra, D. (2002). Self-concept: Psychosis and attraction of new religious movements. Mental Health, Religion & Culture, 5(3), 239-252.
Bildiren, A. (2018). Özel eğitimin üstün yetenekli çocuklar üzerinde benlik algısına etkisi. Kastamonu Eğitim Dergisi, 26(5), 1489-1496.
Bracken, B. A., Bunch, S., Keith, T. Z. & Keith, P. B. (2000). Child and adolescent multidimensional self‐concept: A five‐instrument factor analysis. Psychology in the Schools, 37(6), 483-493.
Buescher, T. M. (1991). Gifted adolescents. In N. Colangelo & G. A. Davis (Eds.), Handbook of gifted education (pp. 382-401). Boston: Allyn & Bacon.
Carr, A. (2016). Pozitif psikoloji (çev. Ü. Şendilek). Kaknüs Yayınları.
Carter, S. S., Avci, A. H., & Mammadov, S. (2025). School Experiences of Gifted Adolescents and Their Peers. Psychology in the Schools, 62, 3273–3284
Coleman, J. M., & Fults, B. A. (1982). Self-concept and the gifted classroom: The role of social comparisons. Gifted Child Quarterly, 26(3), 116-120.
Coopersmith, S. (1967). The antecedents of self esteem. San Francisco: Consulting Psychologists Press.
Cornell, D. G. (1994). Young women who entered college early: A follow-up report. College and University, 69(2), 136-145.
Cross, T. L. (2005). The social and emotional lives of gifted kids: Understanding and guiding their development. Prufrock Press Inc.
Cutts, N. E. ve Moseley, N. (2001). Education of gifted and talented children. Özgür Publications.
Çağlar, D. (1972). Üstün zekâlı çocukların özellikleri. Ankara Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(3), 95-110.
Dailey, R. (2009). Confirmation from family members: Parent and sibling contributions to adolescent psychosocial adjustment. Western Journal of Communication, 73(3), 273-299.
Değer, B. (2019). Üstün yetenekli çocuklarda uyum problemleri ile etiketlenme ve stresle başa çıkma stratejilerinin ilişkisi. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir.
Deniz, K. Z. (2007). Psikolojik ölçme aracı uyarlama. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 40(1), 1-16.
Demoulin, D.F. (2000). I Like Me: Enchancing Self Concept in Kindergarten Age Children Through Active School / Business Partnerships. NASP Communique, 27(8), 14-26.
Diemer, M. A., Wang, Q., Moore, T., Gregory, S. R., Hatcher, K. M. ve Voight, A. M. (2010). Sociopolitical development, work salience, and vocational expectations among low socioeconomic status African American, Latin American, and Asian American youth. Developmental Psychology, 46(3), 619-635.
Ding, Y., Yang Hansen, K., & Klapp, A. (2023). Testing measurement invariance of mathematics self-concept and self-efficacy in PISA using MGCFA and the alignment method. European Journal of Psychology of Education, 38(2), 709-732.
Distin, K. (2006). Gifted children: A guide for parents and professionals. London: Jessica Kingsley Publishers.
Eccles, J., Wigfield, A., Harold, R. D., & Blumenfeld, P. (1993). Age and gender differences in children's self‐and task perceptions during elementary school. Child development, 64(3), 830-847.
Elmore, R. F. ve Zenus, V. (1994). Enhancing social‐emotional development of middle school gifted students. Roeper Review, 16(3), 182-185.
Enç, M. (2005). Üstün beyin gücü (İkinci Baskı). Gündüz Eğitim ve Yayıncılık.
Esnaola, I., Sesé, A., Azpiazu, L., & Wang, Y. (2024). Revisiting the academic self‐concept transcultural measurement model: The case of Spain and China. British Journal of Educational Psychology, 94(1), 89-111.
Feldhusen, J. F., & Kolloff, M. B. (1981). Me: A self-concept scale for gifted students. Perceptual and Motor Skills, 53(1), 319-323.
Feldhusen, J. F. ve Willard-Holt, C. (1992). Me: A self-concept scale, revised norms. Perceptual and Motor Skills, 74(1), 299-303.
Finch, H. (2011a). Multidimensional item response theory parameter estimation with nonsimple structure items. Applied Psychological Measurement, 35(1), 67-82.
Finch, H. (2011b). A comparison of factor rotation methods for dichotomous data. Journal of Modern Applied Statistical Methods, 10(2), 549-570.
Flora, D. B. ve Curran, P. J. (2004). An empirical evaluation of alternative methods of estimation for confirmatory factor analysis with ordinal data. Psychological Methods, 9(4), 466-491.
Frisby, C. L. ve Tucker, C. M. (1993). Black children's perception of self: Implications for educators. The Educational forum, 57(2), 146-156.
Gagné, F. (2015). Academic talent development programs: A best practices model. Asia Pacific Education Review, 16(2), 281-295.
Galbraith, J., & Delisle, J. (2015). When gifted kids don't have all the answers: How to meet their social and emotional needs. Free Spirit Publishing.
Gander, M. J. ve Gardiner, H. W. (2001). Çocuk ve ergen gelişimi. (4. baskı), (çev. B. Onur). İmge Kitabevi.
Casino-García, A. M., Llopis-Bueno, M. J., & Llinares-Insa, L. I. (2021). Emotional intelligence profiles and self-esteem/self-concept: An analysis of relationships in gifted students. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(3), 1006.
Greenwald, A. G. ve Pratkanis, A. R. (1984). The self. R. S. Wyler ve T. K. Srull (Ed.). Handbook of social cognition içinde (s. 129-178). Hillsdale, NJ: Erlbaum.
Guignard, J. H., Bacro, F., & Guimard, P. (2021). School life satisfaction and peer connectedness of intellectually gifted adolescents in France: Is there a labeling effect? New Directions for Child and Adolescent Development, 2021(179), 59-74.
Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., Anderson, R. E. ve Tatham, R. L. (2006). Multivariate data analysis 6. Upper Saddle River: Pearson Prentice Hall.
Harter, S. (2006). The self. N. Eisenberg, W. Damon ve R. Lerner (Ed.). Handbook of child psychology: Social, emotional, and personality development içinde (s. 505-570). Wiley.
Hamachek, D. E. (1988). Evaluating self‐concept and ego development within Erikson's psychosocial framework: A formulation. Journal of Counseling & Development, 66(8), 354-360.
Hoge, R. D., & Renzulli, J. S. (1991). Self-Concept and the Gifted Child. Research-Based Decision Making Series, Number 9104.
Hoge, R. D. ve Renzulli, J. S. (1993). Exploring the link between giftedness and self concept. Review Of Educational Research, 63(4), 449-465.
Hoge, D. R., Smit, E. K. ve Hanson, S. L. (1990). School experiences predicting changes in self-esteem of sixth-and seventh-grade students. Journal of Educational Psychology, 82(1), 117-127.
Hökelekli, H. (2009) Psikolojiye giriş (2. baskı). Düşünce Kitap Kitabevi Yayınları
Infantes-Paniagua, Á., Fernández-Bustos, J. G., Ruiz, A. P., & Contreras-Jordán, O. R. (2022). Differences in self-concept between gifted and non-gifted students: A meta-analysis from 2005 to 2020. Anales de Psicología, 38(2), 278-294.
Kağıtçıbaşı, Ç., & Cemalcılar, Z. (2014). Dünden bugüne insan ve insanlar: Sosyal psikolojiye giriş. Evrim.
Kim, J., Kim, Y., Lim, J., & Lee, S. (2024). Post Hotelling's T-square procedure to identify fault variables. Journal of Statistical Computation and Simulation, 94(1), 1-28.
Kline, R. B. (2016). Principles and practice of structural equation modeling. New York: Guilford Publications.
Köksal-Akyol, A., & Salı, G. (2013). Examınatıon Of Self Concept And The Perceptıon Of Socıal Support Of Boardıng And Day Students. Kastamonu Education Journal, 21(4), 1377-1398.
Lawrence, D. (2006). Enhancing self-esteem in the classroom (3rd Edition). Paul Chapman.
Lehman, E. B. ve Erdwins, C. J. (1981). The social and emotional adjustment of young, intellectually-gifted children. Gifted Child Quarterly, 25(3), 134-137.
Lewis, M. (1990). Self-knowledge and social development in early life. L. Pervin (Ed.). Handbook of pmonality: Theory and mearch içinde (s. 277-300). Guilford Press.
Linville, P. W. (1987). Self-complexity as a cognitive buffer against stress-relatedillness and depression. Journal of Personality and Social Psychology,52(4), 663-676.
Loeb, R. C. ve Jay, G. (1987). Self-concept in gifted children: Differential impact in boys and girls. Gifted Child Quarterly, 31(1), 9-14.
Marsh, H. W., & Craven, R. G. (2006). Reciprocal effects of self-concept and performance from a multidimensional perspective: Beyond seductive pleasure and unidimensional perspectives. Perspectives on psychological science, 1(2), 133-163.
Marsh, H. W., & Hau, K.-T. (2003). Big-Fish--Little-Pond effect on academic self-concept: A cross-cultural (26-country) test of the negative effects of academically selective schools. American Psychologist, 58(5), 364–376.
Marsh, H. W., & Parker, J. W. (1984). Determinants of student self-concept: Is it better to be a relatively large fish in a small pond even if you don't learn to swim as well? Journal of personality and social psychology, 47(1), 213.
Maslow, A. (1996). Limits, controls, and the safety needs in children. Future visions: The Unpublished Papers of Abraham Maslow.
Metin, N. ve Bencik-Kangal, S. (2012). Bilim sanat merkezlerine devam eden 12-14 yaş grubu üstün yetenekli çocukların benlik algılarının incelenmesi. Eğitim ve Bilim, 37(163), 3-16.
Meyvacıoğlu-Kuzgun, Y. (1983). Benlik ve ideal benlik kavramlarının tercih edilen meslek kavramı ile ilişkisi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 16(1), 1-10.
Muthén, B., & Muthén, L. K. (2006). Mplus technical appendices. Muthén & Muthén.
Nagar, P & Ahmed, A. (2024). Exploring the Relationship between Self-Concept, Adjustment and Parenting Styles in Adolescents. The Bioscan, 19(Special Issue-1), 877–881.
Neihart, M. (1999). The impact of giftedness on psychological well‐being: What does the empirical literature say? Roeper Review, 22(1), 10-17.
Öpengin, E., & Sak, U. (2012). Üstün zekâlı öğrencilerin bakış açısıyla üstün zekâ etiketinin öğrencilerin çeşitli algıları üzerindeki etkileri. Turkish Journal of Giftedness and Education, 2(1), 37–59.
Plucker, J. A. ve Stocking, V. B. (2001). Looking outside and inside: Self-concept development of gifted adolescents. Exceptional Children, 67(4), 535-548.
Pyryt, M. C. ve Mendaglio, S. (1994). The multidimensional self-concept: A comparison of gifted and average-ability adolescents. Journal for the Education of the Gifted, 17(3), 299-305.
Ramos-Solis, C., Berlanga-Torres, C., Villarreal-Rodriguez, S., Saenz-Gonzalez, M., Bolanos-Juarez, P., & Elizondo-Garcia, J. (2025). The Development of Self-Concept in Adolescents from High-Ability Programs. Journal of Advanced Academics, 36(3), 470-492.
Reis, S. M., & Renzulli, J. S. (2004). Current research on the social and emotional development of gifted and talented students: Good news and future possibilities. Psychology in the Schools, 41(1), 119-130.
Renzulli, J. S. (2005). The three-ring conception of giftedness: A developmental model for promoting creative productivity. Cambridge University Press.
Rhemtulla, M., Brosseau-Liard, P. É. ve Savalei, V. (2012). When can categorical variables be treated as continuous? A comparison of robust continuous and categorical SEM estimation methods under suboptimal conditions. Psychological Methods, 17(3), 354-373.
Rudowicz, E. (2007). Peers’ perceptions of intellectually bright, hardworking, and sporty students: A developmental perspective. Gifted and Talented International, 22(2), 77-88.
Schmitt, T. A. (2011). Current methodological considerations in exploratory and confirmatory factor analysis. Journal of Psychoeducational Assessment, 29(4), 304-321.
Sternberg, R. J. ve Davidson, J. E. (Ed.). (2005). Conceptions of giftedness. Cambridge University Press.
Suszek, H., Kopera, M., & Jakubczyk, A. (2025). The multiple self and psychological openness. Frontiers in Psychology, 15, 1441953.
Temur, M., & Yücel, A. G. Eğitim Fakültesi Öğrencilerinin Akademik Başarı Algısı. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(43), 2512-2534.
Terman, L. M. (1926). Genetic studies of genius. Vol. 1 Mental and physical traits of a thousand gifted children. Stanford University Press.
Wigfield, A. (1994). The role of children's achievement values in the self-regulation of their learning outcomes. D. H. Schunk ve B. J. Zimmerman (Ed.). Self regulation of learning and performance: Issues and educational applications içinde (s. 101-124). Mahwah, NJ: Lawrence Erlbaum.
Williams, J. E., & Montgomery, D. (1994). Frame of Reference Theory of Self-Concept Formation with Academically-Able Students.
Van Zanden, B., Marsh, H. W., Seaton, M., & Parker, P. (2015). Self-concept: From unidimensional to multidimensional and beyond. In Journal citation (Vol. 21, pp. 460-468).
Vaughn, V. L., Feldhusen, J. F. ve Asher, J. W. (1991). Meta-analyses and review of research on pull-out programs in gifted education. Gifted Child Quarterly, 35(2), 92-98.
Željeznov_Seničar, M., & Kukanja_Gabrijelčič, M. (2025). The Experience of Success and Failure of Gifted Students at School. European Journal of Educational Research, 14(1), 185-198.
Zigler, E. F. ve Finn-Stevenson, M. (1987). Children development and social ıssues. D.C. Heath and Company.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2025 International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR)
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
