Dünyada Karbon Vergilerinin İktisadi ve Tarihsel Gelişimi Türkiye İçin Öneriler
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.19341381Anahtar Kelimeler:
Karbon Vergisi, İklim Politikası, Enerji Dönüşümü, Kamu Maliyesi.Özet
Bu çalışma, karbon vergilerinin ortaya çıkışı, gelişim süreci ve günümüzde farklı ülkelerde uygulanan modellerini incelemeyi amaçlamaktadır. Çevre ekonomisi literatüründe önemli bir politika aracı olarak değerlendirilen karbon vergileri, sera gazı emisyonlarını azaltmaya yönelik piyasa temelli mekanizmalar arasında yer almaktadır. İlk uygulamalar özellikle 1990’lı yılların başında bazı Avrupa ülkelerinde görülmüş, çevresel maliyetlerin fiyatlara yansıtılması amacıyla enerji tüketimi üzerinden alınan vergiler şeklinde uygulanmaya başlanmıştır. Zamanla iklim değişikliğiyle mücadele politikalarının güçlenmesi ve uluslararası çevre anlaşmalarının etkisiyle karbon vergileri daha geniş bir politika çerçevesinde değerlendirilmiştir. 2000’li yıllardan itibaren enerji dönüşümü, sürdürülebilir kalkınma hedefleri ve maliye politikalarının çevresel boyut kazanması karbon vergilerinin yaygınlaşmasını hızlandırmıştır. Bu bağlamda birçok ülke, karbon fiyatlandırma politikalarını hem çevresel hedeflere ulaşmak hem de kamu gelirlerini çeşitlendirmek amacıyla kullanmaya başlamıştır. Çalışmada karbon vergisi uygulayan ülkeler; vergi oranları, kapsanan sektörler, istisna ve muafiyetler ile vergi gelirlerinin kullanım alanları bakımından karşılaştırmalı olarak ele alınmaktadır.
Elde edilen bulgular, karbon vergilerinin yalnızca emisyonların azaltılmasına katkı sağlamadığını, aynı zamanda yenilenebilir enerji yatırımlarını teşvik ederek enerji sistemlerinde dönüşümü desteklediğini göstermektedir. Ayrıca bu vergilerden elde edilen gelirlerin bütçe dengesi, sosyal destek mekanizmaları, enerji verimliliği programları ve çevresel yatırımlar açısından önemli politika imkânları sunduğu görülmektedir. Çalışmanın sonunda Türkiye açısından verilere bakılarak karbon fiyatlandırma politikalarına ilişkin değerlendirmeler yapılmakta ve uygulanabilir politika önerileri sunulmaktadır.
Referanslar
Andersen, M. S. (2010). Europe’s experience with carbon–energy taxation. Oxford University Press.
Birvural, A. (2026). Türkiye’de sosyal harcamaların tarihsel gelişimi ve karşılaştırmalı verimlilik analizi. Sosyal Güvence Dergisi, 29, 2063–2087.
Bruvoll, A., & Larsen, B. M. (2004). Greenhouse gas emissions in Norway: Do carbon taxes work? Energy Policy, 32(4), 493–505.
Convery, F., Dunne, L., & Joyce, D. (2013). Ireland’s carbon tax and the fiscal crisis: Issues in fiscal adjustment, environmental effectiveness, competitiveness, leakage and equity implications. OECD Environment Working Papers, 59. https://www.oecd.org/en/publications/ireland-s-carbon-tax-and-the-fiscal-crisis_5k3z11j3w0bw-en.html
Dış Ticarette Teknik Düzenlemeler Yönetmeliği. (2023, Ağustos 9). https://www.resmigazete.gov.tr/ eskiler/2023/08/20230816-1.htm
European Parliament & Council. (2023). Regulation (EU) 2023/956 establishing a carbon border adjustment mechanism (CBAM). Official Journal of the European Union.
Government of India, Ministry of Finance. (2020). Report on the utilization of the National Clean Energy Fund (NCEF).
Harnay, P.-V. (2012). Carbon taxation in France: A failure compared with experience elsewhere in Europe? The case of road freight transport. European Transport Research Review, 4(4), 201–215. https://link.springer.com/article/10.1007/s12544-012-0079-4
ICAP (International Carbon Action Partnership). (2024). Emissions trading worldwide: Status report 2024. ICAP Secretariat.
Koca, O. G., & Birvural, A. (2025). Hükümet sistemlerinde iktisadi denetim tarihçesi. International Social Mentality and Researcher Thinkers Journal, 11(6), 863–869.
Köppl, A., & Schratzenstaller, M. (2023). Carbon taxation: A review of the empirical literature. Journal of Economic Surveys, 37(4), 1353–1388.
Martinsson, G., Lundgren, T., & Zhang, S. (2024). The effect of carbon pricing on firm emissions: Evidence from Swedish manufacturing. The Review of Financial Studies, 37(6), 1848–1892.
Mullins, F. (2004). Energy taxation and the Dutch regulatory energy tax. OECD Fiscal Studies.
Murray, B., & Rivers, N. (2015). British Columbia’s revenue-neutral carbon tax: A review of the latest “grand experiment” in environmental policy. Energy Policy, 86, 674–683.
OECD. (1989). Economic instruments for environmental protection. OECD Publishing.
OECD. (2023). Effective carbon rates 2023: Pricing carbon emissions through taxes and emissions trading systems. OECD Publishing.
Pigou, A. C. (1920). The economics of welfare. Macmillan.
Pretis, F. (2022). Does a carbon tax reduce CO₂ emissions? Evidence from British Columbia. Environmental and Resource Economics, 83(1), 1–36. https://doi.org/10.1007/s10640-022-00679-w
Rocamora, A. (2017). The rise of carbon taxation in France: From environmental protection to low-carbon transition. IGES Working Paper.
Speck, S. (2008). The design of carbon and energy taxation in the EU. In Critical issues in environmental taxation (pp. 29–59). Oxford University Press.
Sterner, T. (2007). Fuel taxes: An important instrument for climate policy. Energy Policy, 35(6), 3194–3202.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (2022). Türkiye iklim değişikliği stratejisi ve eylem planı (2022–2030). Ankara.
T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. (2023). Türkiye emisyon ticaret sistemi (ETS) hazırlık çalışmaları ve iklim kanunu taslak metni.
T.C. Ticaret Bakanlığı. (2023). AB sınırda karbon düzenlemesi (CBAM) değerlendirme raporu.
UK Parliament. (2018, January 8). Carbon price floor (CPF) and price support mechanism.
UNDP. (2025). Carbon tax in an evolving carbon economy. United Nations Development Programme.
World Bank. (2024). State and trends of carbon pricing 2024. World Bank Group.
World Bank. (2025). State and trends of carbon pricing 2025. World Bank Publications.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR)
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
