Huzurevi Açık Alanlarında Çevresel Algıya Dayalı Kullanım Tercihleri: Tahran/İran Örneği
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.19360609Anahtar Kelimeler:
Huzurevi, Çevre psikolojisi, TahranÖzet
Mimarlıkta çevre psikolojisi, kullanıcıların gereksinimlerini anlayarak yaşanabilir çevreler yaratmak için vazgeçilmez bir alandır. Çevre psikolojisi ile mimarlık arasındaki bu bağ, özellikle huzurevi gibi özel kullanıcı gruplarına yönelik alanlarda büyük bir önem taşımaktadır. Yaşlılık döneminde bireylerin yaşam memnuniyetini belirleyen unsurlar yalnızca fiziksel sağlık veya sosyal destekle sınırlı değildir. Yaşanan çevrenin niteliği ve bu çevreyle kurulan ilişki önemli bir rol oynamaktadır. Bu bağlamda, yaşlı bireylerin mekânsal tercihleri incelendiğinde, erişilebilir, güvenli ve sosyal etkileşimi destekleyen çevrelerin yaşam doyumunu artırdığı görülmektedir. Özellikle açık alanlar, yaşlı bireylerin fiziksel aktivite yapabilmelerine, doğayla temas kurmalarına ve sosyal ilişkilerini sürdürebilmelerine olanak tanıyarak fiziksel ve psikolojik iyilik hâlini destekleyen önemli mekânsal bileşenler arasında yer almaktadır. Bu noktada, yaşlı bireylerin çevreyle kurdukları ilişkiyi anlamaya odaklanan çevre psikolojisi yaklaşımı, huzurevi açık alanlarının değerlendirilmesi ve tasarımına yönelik önemli bir kuramsal çerçeve sunmaktadır.
Bu bilgiler doğrultusunda makalede; çevre psikolojisi bileşenleri temelinde gerçekleştirilen sorgulamalar aracılığıyla huzurevlerinin açık alanlarına ilişkin kullanıcı görüş ve ihtiyaçlarının belirlenmesi ve yaşlı dostu mekân tasarımına yönelik yeni yaklaşımların geliştirilmesi amaçlanmıştır. Çalışmanın örneklemi olarak İran-Tahran’daki üç huzurevi seçilerek toplam 383 katılımcı ile anket yapılmıştır. Çalışmada kullanılan memnuniyet anketinde elde edilen verilerin değerlendirilmesi için SPSS 22.0 paket istatistik programı kullanılmıştır. Katılımcıların demografik özellikleri ve sorulara vermiş oldukları yanıtlar betimsel istatistik analizleri gerçekleştirilerek frekans ve yüzde değerleri incelenmiştir. Huzurevi kullanıcılarının çevresel algı ve memnuniyet düzeyleri çok boyutlu olarak incelenerek yaş, cinsiyet, eğitim, medeni durum ve huzurevinde kalış süresi gibi demografik değişkenlerin mekân algısına etkileri ortaya koymuştur. Huzurevlerinin açık alanlarında işlevsel ve estetik gereksinimlerin dengeli sunulmasının kullanıcı memnuniyetini artırdığı sonucu dikkate alınarak veri temelli, kullanıcı odaklı ve yaşlı dostu tasarım önerileri geliştirilmiştir.
Referanslar
Altuncu, D. (2016). Mekân, estetik ve simgeleştirme ilişkisi üzerine bir değerlendirme. Sanat ve Tasarım Dergisi, 8(2), 45–56.
Barker, R. G. (1968). Ecological psychology: Concepts and methods for studying the environment of human behavior. Stanford University Press.
Bonnes, M., Bonaiuto, M., & Lee, T. (2009). Environmental psychology. In J. B. Byrne (Ed.), Encyclopedia of life support systems (EOLSS). UNESCO.
Brady, E., & Prior, J. (2020). Environmental aesthetics and landscape design. Landscape Research, 45(3), 305–318.
Chen, Y., Yuan, Y., & Luo, T. (2022). Sensory landscape design and its effects on elderly well-being in urban green spaces. Urban Forestry & Urban Greening, 68, 127–458.
Cho, J., Lee, S., & Kim, J. (2013). The influence of social interaction spaces on elderly well-being in residential environments. Journal of Housing for the Elderly, 27(4), 345–362.
Çapcıoğlu, İ., & Alpay, G. (2019). Huzurevi bahçelerinin yaşlı bireylerin fiziksel ve psikolojik ihtiyaçlarını karşılama düzeyi üzerine bir araştırma. Peyzaj Mimarlığı Dergisi, 15(2), 21–33.
Dehkordi, S. M., Rahimi, A., & Ghanbari, M. (2024). Environmental design factors affecting quality of life in elderly care centers. Journal of Environmental Psychology, 91, 102123.
Efe, A., & Aydemir, H. (2015). Yaşlı bakım kurumlarının sosyal ve mekânsal özellikleri üzerine bir değerlendirme. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 15(35), 91–110.
Eliasi, A., Yazdi-Feyzabadi, V., & Ghorbanian, A. (2017). Health status and policy needs of the aging population in Iran. Iranian Journal of Public Health, 46(7), 987–995.
Eser, S., Saatli, G., Eser, E., Baydur, H., & Fidaner, C. (2010). Yaşlılarda yaşam kalitesi ve sağlık göstergeleri üzerine bir değerlendirme. Türk Geriatri Dergisi, 13(1), 1–8.
Giuliani, M. V., & Scopelliti, M. (2009). Empirical research in environmental psychology: Past, present, and future. Journal of Environmental Psychology, 29(3), 375–386.
Gifford, R. (2014). Environmental psychology matters. Annual Review of Psychology, 65(1), 541–579.
Jusan, M. M. (2007). Identification of users’ expectations in housing design and the concepts of personalization. Housing Studies, 22(2), 213–237.
Karadağ, A., & Turut, H. (2013). Çevresel algı ve mekânsal davranış ilişkisi üzerine kuramsal bir değerlendirme. Mimarlık Bilimleri ve Uygulamaları Dergisi, 8(1), 1–12.
Lawton, M. P., & Nahemow, L. (1973). Ecology and the aging process. In C. Eisdorfer & M. P. Lawton (Eds.), The psychology of adult development and aging (pp. 619–674). American Psychological Association.
Majdi, M. R., Ghasemi, M., & Mohammadi, A. (2011). Aging population and health care planning in developing countries. International Journal of Gerontology, 5(3), 134–138.
Marquardt, G. (2011). Wayfinding for people with dementia: A review of the role of architectural design. Health Environments Research & Design Journal, 4(2), 75–90.
Mokhtari, F., Ghasemi, N., & Ahmadi, S. (2019). Social support and quality of life among the elderly. Iranian Journal of Ageing, 14(2), 178–191.
Moor, I., Spallek, J., & Richter, M. (2022). Explaining socioeconomic inequalities in self-rated health: The role of neighborhood environment. Social Science & Medicine, 198, 24–31.
Nasar, J. L. (2011). Environmental psychology and urban design. In Companion to urban design (pp. 162–174). Routledge.
Nielsen, T. S., Hansen, K. B., & Harder, H. (2021). The restorative effects of nature environments on human well-being. Urban Forestry & Urban Greening, 58, 126–938.
Nikpour, S., & Hasanakizadeh, F. (2020). Awareness and lifestyle factors influencing healthy aging. Iranian Journal of Nursing and Midwifery Research, 25(2), 123–129.
Parfenova, A., Zheleznyakova, A., & Kirsanova, N. (2020). Safety and security in urban environments for elderly populations. Sustainability, 12(14), 5673.
Polat, S. (2016). Yaşlı dostu kentler ve sosyal mekânların planlanması. Kent Araştırmaları Dergisi, 7(2), 55–68.
Proshansky, H. M. (1973a). Environmental psychology: Man and his physical setting. Journal of Social Issues, 29(4), 1–18.
Proshansky, H. M. (1973b). The city and self-identity. Environment and Behavior, 5(2), 147–169.
Proshansky, H. M. (1976). Environmental psychology and the real world. American Psychologist, 31(5), 303–310.
Proshansky, H. M., & Ohanlon, T. J. (1977). Environmental psychology: Origins and development. Annual Review of Psychology, 28, 1–27.
Richardson, M., & Butler, C. (2022). Nature connection and wellbeing: A systematic review. People and Nature, 4(2), 321–335.
Sarı, Y., & Uçar, A. (2024). Yaşlı bireyler için doğa temelli terapötik mekânların tasarım ilkeleri. Peyzaj Araştırmaları Dergisi, 12(1), 45–59.
Sethuraman, K. (2023). Biophilic design and psychological well-being in built environments. Journal of Environmental Design, 18(1), 67–82.
Shin, W. S. (2016). The influence of forest therapy on psychological comfort. International Journal of Environmental Research and Public Health, 13(3), 1–12.
Şahin, E., & Satıcı, S. A. (2022). Doğal çevre ile temasın psikolojik iyi oluş üzerindeki etkisi. Psikoloji Çalışmaları Dergisi, 42(2), 205–220.
Thompson, C. W. (2018). Landscape and environmental design for health and wellbeing. Landscape and Urban Planning, 178, 12–24.
Üçok, S. (2018). Yaşlı bakım yapılarında mekânsal organizasyon ve kullanıcı memnuniyeti. Mimarlık Araştırmaları Dergisi, 6(2), 33–45.
Vural, T. (2020). Çevre psikolojisi ve mimarlık ilişkisi üzerine kuramsal bir değerlendirme. Mimarlık ve Yaşam Dergisi, 5(1), 15–26.
Yurgün, B. (2020). Biophilic design principles in contemporary architecture. Journal of Architecture and Urbanism, 44(1), 25–36.
Zeisel, J. (2006). Inquiry by design: Environment/behavior/neuroscience in architecture, interiors, landscape, and planning (Revised ed.). W. W. Norton & Company
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR)
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
