Yapay Zeka İle Üretilen Sanatın Etik Temelleri Üzerine Bir İnceleme
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.19958804Anahtar Kelimeler:
Yapay zeka, Tasarım, Sanat, Teknoloji, EtikÖzet
Araştırma, yapay zeka araçları ile üretilen sanat yapıtlarının etik temeller üzerindeki etkilerini incelerken, tasarım alanındaki yapay zeka teknolojilerinin yaratabileceği yeni tartışmalara odaklanmaktadır. Çalışmada, yapay zeka araçlarının tasarımcının yerini alıp almayacağı, bu tip gelişmelerin tasarım kültürü bağlamında hangi etik temeller üzerinde şekillendiği ve bir dönüşümün mümkün olup olmadığı sorusuna yanıt aranmaktadır. İçinde bulunduğumuz dijital çağda teknolojik gelişimler ile birlikte yapay zeka, sanat ve tasarımların ortaya çıkış süreçlerinde giderek daha önemli bir araç haline gelmiştir. Özellikle tasarım algoritmalarındaki gelişmelerle birlikte, yapay zekanın tasarımda sadece bir araç olmanın ötesine geçerek sanat ve tasarım üretiminde bir yaratıcı olarak değerlendirilmesi mümkün olmuştur. Bu teknolojik dönüşüm ile birlikte yapay zekanın sanat ve tasarımda kullanımının etik kavramının yeniden tartışılmasını gerektirmektedir.
İnsan, tasarımın öznesinde yer alarak her zaman bir duyguya hitap ederek planlar, düşünür ve tasarlar. Bu olguların sıralamasında doğru yolu izlemek için insanların karşısına bazı olmazsa olmaz kavramlar çıkmaktadır. Bu üç olguya göre fikirleri oluşturduğumuz planlama aşamasında öncelikle etik değerlerine uygunluğuna, etik kavramı ile olan ilişkisine ve sonrasında ise sanat yapıtının özgünlüğüne bakılmaktadır. Sanatta tasarım kültürü, belirli bir döneminde gerçekleşmiş olan sosyo-kültürel etkiler ile etik değerler arasındaki etkileşim çerçevesinde şekillenir. Yapay zekanın sanat ve tasarım süreçlerine dahil olması, tasarım kültürünün geleneksel uygulamaları ve estetik düşüncesinde bir değişimi oluşturarak, insan-merkezli yaratıcı düşüncenin sınırlarına dair yeni bir bakış açısı sunmaktadır. Özgünlük, mülkiyet hakları, yapay zeka tarafından üretilen görsellerin kültür üzerindeki etkisi ve tasarımcının yaratıcı düşüncesinin dönüşümü gibi meseleler, çağdaş tasarım kültürünün karşılaştığı temel tartışmalar arasındadır. Bu araştırma sayesinde, yapay zeka platformlarında üretilen tasarımların etik temellerini ele alarak, bu yeni tasarım yaklaşımlarının uygulama pratiklerini incelemeyi amaçlamaktadır. Tasarımların yaratıcı düşünce sürecindeki rolünün nasıl bir dönüşüm geçirdiği, insanı merkezde konumlandıran tasarım düşüncesinin nasıl değiştiği ve içinde bulunduğumuz dijital çağda sanatın yeni anlamlar kazanıp kazanmadığı veya hangi anlamları kaybettiği gibi sorular, bu bağlamda kapsamlı bir şekilde incelenecektir.
Referanslar
Ambrose, G. ve Harris, P. (2012). Grafik tasarımın temelleri. Literatür Yayınları.
Becer, E. (2019). İletişim ve grafik tasarım (12. baskı). Dost Kitabevi.
Berger, J. (2005). Görme biçimleri (Y. Salman, Çev.). Metis Yayınları.
Berleant, A. (2014). Aesthetics of everyday life, East and West (L. Yuedi ve C. L. Carter, Ed.). Cambridge Scholars Publishing.
Bridle, J. (2022). Ways of being: Animals, plants, machines: The search for a planetary intelligence. Penguin Books.
Cass, J. (2019). Artificial intelligence & its impact on the design. Just Creative. https://justcreative.com/artificial-intelligence-design/
Coeckelbergh, M. (2020). AI ethics. MIT Press.
Dağ, A. (2018). Transhümanizm: İnsanın ve dünyanın dönüşümü. Elis Yayınları.
Nature Elgammal, A. (2019). AI is blurring the definition of artist., 567(7749), 175.
Ergen, M. (2019). What is artificial intelligence? Technical considerations and future perception. The Anatolian Journal of Cardiology, 22(2), 5-7.
Hertzmann, A. (2018). Can computers create art? Arts, 7(2), 18.
Karaata, E. (2018). Usage of artificial intelligence in today’s graphic design. Online Journal of Art and Design, 6(4), 183-198.
Karabulut, B. (2021). Yapay zekâ bağlamında yaratıcılık ve görsel tasarımın geleceği. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 20(79), 1517-1539.
Karaşahinoğlu, Ş. (2020). Yapay zekânın grafik tasarım alanında kullanım örneklerinin ve gelecekteki olası rolünün incelenmesi. ODÜ Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 10(3), 612-626. https://doi.org/10.48146/odusobiad.764387
Kocaman, Ş. (2021). Grafik tasarım endüstrisinde yapay zekâ. Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 8(77), 3000-3015.
LeCun, Y., Bengio, Y. ve Hinton, G. (2015). Deep learning. Nature, 521(7553), 436-444. https://doi.org/10.1038/nature14539
Manovich, L. (2018). AI aesthetics. Strelka Press.
McCarthy, J. (2019). The philosophy of artificial intelligence and the future of creativity. Oxford University Press.
Meron, Y. (2022). Graphic design and artificial intelligence: Interdisciplinary challenges for designers in the search for research collaboration. Design Research Society. https://doi.org/10.21606/drs.2022.157
Mordvintsev, A., Olah, C. ve Tyka, M. (2015). Deepdream: A code example for visualizing neural networks. Google Research.
Mustafa, B. (2023). The impact of artificial intelligence on the graphic design industry. Social Science Journal, 1-13.
Rezk, S. M. M. (2023). The role of artificial intelligence in graphic design. Journal of Art, Design & Music, 2(1), 1-12.
Say, C. (2018). 50 soruda yapay zekâ. Bilim ve Gelecek Kitaplığı.
Sezer, N., Gönüllü, A. B. ve Ergün, A. T. (2022). Logo tasarımının yapay zekâ ile üretimi. İdil, 11(91), 389–399. https://doi.org/10.7816/idil-11-91-07
Sındhura, S. ve Abdul, A. (2021). Virtues and shortcomings of artificial intelligence in graphic design arena. AEME Publication, 825-833.
Stone, P., Brooks, R., Brynjolfsson, E., Calo, R., Etzioni, O., Hager, G. ve Teller, A. (2016). Artificial intelligence and life in 2030: The one hundred year study on artificial intelligence. Stanford University.
Uçar, T. F. (2004). Görsel iletişim ve görsel tasarım. İnkılap Kitabevi.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR)
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
