Dijital Dönüşüm, Örgüt Kültürü ve Çalışan Performansı: Çift Yönlü Bir Aracı Mekanizma Modeli
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.20500682Anahtar Kelimeler:
Dijital dönüşüm, örgüt kültürü, çalışan performansıÖzet
Dijital dönüşüm, örgütlerin yalnızca teknolojik altyapılarını değil, aynı zamanda iş yapma biçimlerini, karar alma süreçlerini ve çalışan davranışlarını köklü biçimde yeniden şekillendiren çok boyutlu ve dinamik bir süreçtir. Literatürde dijital dönüşüm ile çalışan performansı arasındaki ilişki sıklıkla doğrudan ve doğrusal bir etkileşim çerçevesinde ele alınmaktadır. Ancak son yıllarda bu ilişkinin, örgüt içinde var olan kültürel yapı ve değerler sistemi aracılığıyla şekillendiğine yönelik yaklaşımlar giderek daha fazla önem kazanmaktadır. Bu bağlamda, örgüt kültürünün yalnızca bir bağlamsal değişken değil, aynı zamanda bu ilişkiyi yönlendiren kritik bir mekanizma olduğu ileri sürülmektedir. Bu çalışmanın temel amacı, dijital dönüşüm ile çalışan performansı arasındaki ilişkiyi örgüt kültürü perspektifinden ele alarak kavramsal bir model önermektir. Çalışmada örgüt kültürü, söz konusu ilişkiyi açıklayan aracı bir değişken olarak konumlandırılmıştır. Önerilen model, dijital dönüşüm süreçlerinin örgüt kültüründe dönüşüme yol açtığını ve bu kültürel dönüşümün niteliğine bağlı olarak çalışan performansının farklı şekillerde etkilendiğini ileri sürmektedir. Özellikle öğrenme odaklı, yenilikçi ve esnek kültürel yapılara sahip örgütlerde dijital dönüşümün çalışan performansını artırıcı yönde etkiler yarattığı; buna karşılık hiyerarşik, katı ve değişime dirençli kültürlerde bu sürecin performans üzerinde sınırlayıcı ya da olumsuz sonuçlar doğurabildiği öne sürülmektedir. Bu çalışma, dijital dönüşüm literatüründe sıklıkla ihmal edilen kültürel boyutu merkeze alarak, örgüt kültürünün aracı rolünü kavramsal düzeyde tartışmakta ve ilgili alana teorik katkı sunmayı amaçlamaktadır.
Referanslar
Akçay, Y. (2024). Dijital dönüşüm algısının çalışan performansına etkisinde yenilikçi iş davranışının aracı rolü ve algılanan örgütsel desteğin düzenleyici rolü [Yayımlanmamış doktora tezi]. Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul Üniversitesi.
Al-Haddad, S., & Kotnour, T. (2015). Integrating the organizational change literature: A model for successful change. Journal of Organizational Change Management, 28(2), 234-262. https://doi.org/ 10.1108/JOCM-11-2013-0215
Bharadwaj, A., El Sawy, O. A., Pavlou, P. A., & Venkatraman, N. V. (2013). Digital business strategy: Toward a next generation of insights. MIS Quarterly, 37(2), 471-482. https://doi.org/10.25300/ MISQ/2013/37:2.3
Borman, W. C., & Motowidlo, S. J. (1997). Task performance and contextual performance: The meaning for personnel selection research. Human Performance, 10(2), 99-109. https://doi.org/10.1207/ s15327043hup1002_3
Büschgens, T., Bausch, A., & Balkin, D. B. (2013). Organizational culture and innovation: A meta‐analytic review. Journal of Product Innovation Management, 30(4), 763-781. https://doi.org/10.1111/ jpim.12021
Campbell, J. P., McCloy, R. A., Oppler, S. H., & Sager, C. E. (1993). A theory of performance. In N. Schmitt & W. C. Borman (Eds.), Personnel Selection in Organizations (pp. 35–70). Jossey-Bass.
Cyfert, S., Dyduch, W., Szumowski, W., & Prause, G. (2025). Are we ready for digital transformation? The role of organizational culture, leadership and competence in building digital advantage. Central European Management Journal, 33(2), 219-231.https://doi.org/10.1108/CEMJ-11-2024-0346
Damanpour, F., & Gopalakrishnan, S. (1998). Theories of organizational structure and innovation adoption: the role of environmental change. Journal of Engineering and Technology Management, 15(1), 1-24.https://doi.org/10.1016/S0923-4748(97)00029-5
Deep, G. (2023). Digital transformation's impact on organizational culture. International Journal of Science and Research Archive. https://doi.org/10.30574/ijsra.2023.10.2.0977
Denison, D. (1990). Corporate culture and organizational. New York: Wiley.
Eryılmaz, İ., & Gülova, A. A. (2019). Örgüt kültürü ve bağlamsal performans arasındaki ilişkide temel motivasyon kaynaklarının biçimleyici rolü. Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 26(2), 495-514.https://doi.org/10.18657/yonveek.594360
George, G., Merrill, R. K., & Schillebeeckx, S. J. (2021). Digital sustainability and entrepreneurship: How digital innovations are helping tackle climate change and sustainable development. Entrepreneurship Theory and Practice, 45(5), 999-1027.https://doi.org/10.1177/1042258719899425
Ghafoori, A., Gupta, M., Merhi, M. I., Gupta, S., & Shore, A. P. (2024). Toward the role of organizational culture in data-driven digital transformation. International Journal of Production Economics, 271, 109205.https://doi.org/10.1016/j.ijpe.2024.109205
Gong, C., & Ribiere, V. (2021). Developing a unified definition of digital transformation. Technovation, 102, 102217.https://doi.org/10.1016/j.technovation.2020.102217
Güler, M., & Gümüştekin, G. (2022). Örgüt kültürünün kadın çalışanların örgütsel bağlılığına ve performansına etkisi. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 9(4), 246-260.
Hofstede, G. (2001). Culture's consequences: Comparing values, behaviors, institutions and organizations across nations. Sage Publications.
Horuz, İ. (2025). Dijital dönüşümün iş biçimlendirmeye etkisinde çevik örgüt kültürünün aracı rolü [Yayımlanmamış doktora tezi]. Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Düzce Üniversitesi.
Imran, F., Shahzad, K., Butt, A., & Kantola, J. (2021). Digital transformation of industrial organizations: Toward an integrated framework. Journal of Change Management, 21(4), 451-479. https://doi.org/10.1080/14697017.2021.1929406
Iqbal, M., Siti Astuti, E., Trialih, R., Wilopo, Arifin, Z., & Alief Aprilian, Y. (2020). The influences of information technology resources on Knowledge Management Capabilities: Organizational culture as mediator variable. Human Systems Management, 39(2), 129-139. https://doi.org/10.3233/HSM-190562
Koopmans, L., Bernaards, C. M., Hildebrandt, V. H., De Vet, H. C., & Van Der Beek, A. J. (2014). Construct validity of the individual work performance questionnaire. Journal of Occupational and Environmental Medicine, 56(3), 331-337.
Kraus, S., Durst, S., Ferreira, J. J., Veiga, P., Kailer, N., & Weinmann, A. (2022). Digital transformation in business and management research: An overview of the current status quo. International Journal of Information Management, 63, 102466. https://doi.org/10.1016/j.ijinfomgt.2021.102466
Lemon, M., & Sahota, P. S. (2004). Organizational culture as a knowledge repository for increased innovative capacity. Technovation, 24(6), 483-498. https://doi.org/10.1016/S0166-4972(02)00102-5Get rights and content
Maher, M. A. (2000). Diagnosing and changing organizational culture: Based on the competing values framework (Vol. 13, No. 3, pp. 300-303). Emerald Group Publishing Limited.
Nadkarni, S., & Prügl, R. (2021). Digital transformation: a review, synthesis and opportunities for future research. Management Review Quarterly, 71(2), 233-341.https://doi.org/10.1007/s11301-020-00185-7
Nasution, S. P., & Sadana, S. M. (2025). Employee performance analysis with digital business transformation and organizational culture as leveraging factors. Almana: Jurnal Manajemen dan Bisnis, 9(2), 273-281.https://doi.org/10.36555/almana.v9i2.2854
Putra, A. R., Hariani, M., Nurmalasari, D., Irfan, M., & Al Hakim, Y. R. (2020). Role of Work Environment and Organizational Culture to Job Performance. Journal of Islamic Economics Perspectives, 1(2), 1-13. https://doi.org/10.35719/jiep.v1i2.20
Putriana, L., Umar, H., & Riady, H. (2015). The impact of organizational culture on job satisfaction, organizational commitment and job performance: Study on Japanese motorcycle companies in Indonesia. International Journal of Education and Research, 3(1), 103-114.
Rahim, A. B. A., Jing, Z., Li, W., & Rabeeu, A. (2024). Assessing the impact of employee-centric digital transformation initiatives on job performance: the mediating role of digital empowerment. Strategic Management, 29(2).https://doi.org/10.5937/StraMan2300057R
Raković, L., Marić, S., Milutinovic, L. D., Vukovic, V., & Bjekić, R. (2024). The role of leadership in managing digital transformation: A systematic literature review. Business Administration and Management, 27 (2), 87-107. DOI: 10.15240/tul/001/2024-2-006
Schein, E. H. (2010). Organizational culture and leadership (Vol. 2). John Wiley & Sons.
Sebastian, I. M., Ross, J. W., Beath, C., Mocker, M., Moloney, K. G., & Fonstad, N. O. (2020). How big old companies navigate digital transformation. R. D. Galliers, D. E. Leidner, & B. Simeonova (Eds.) In Strategic information management (pp. 133-150). Routledge.
Teece, D. J. (2007). Explicating dynamic capabilities: the nature and microfoundations of (sustainable) enterprise performance. Strategic Management Journal, 28(13), 1319-1350. https://doi.org/10.1002/ smj.640
Teece, D. J. (2018). Business models and dynamic capabilities. Long Range Planning, 51(1), 40-49.https://doi.org/10.1016/j.lrp.2017.06.007
Tohanean, D., Sorin-George, T. O. M. A., & Dumitru, I. (2018). Organizational performance and digitalization in industry 4.0. Journal of Emerging Trends in Marketing and Management, 1(1), 282-288.
Trenerry, B., Chng, S., Wang, Y., Suhaila, Z. S., Lim, S. S., Lu, H. Y., & Oh, P. H. (2021). Preparing workplaces for digital transformation: An integrative review and framework of multi-level factors. Frontiers in Psychology, 12, 620766.https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.620766
Trist, E. L. (1981). The evolution of socio-technical systems (Vol. 2, p. 1981). Toronto: Ontario Quality of Working Life Centre.
Tuukkanen, V., Wolgsjö, E., & Rusu, L. (2022). Cultural values in digital transformation in a small company. Procedia Computer Science, 196, 3-12.https://doi.org/10.1016/j.procs.2021.11.066
Valtonen, A., & Holopainen, M. (2025). Mitigating employee resistance and achieving well-being in digital transformation. Information Technology & People, 38(8), 42-72.https://doi.org/10.1108/ITP-05-2024-0701
Verhoef, P. C., Broekhuizen, T., Bart, Y., Bhattacharya, A., Dong, J. Q., Fabian, N., & Haenlein, M. (2021). Digital transformation: A multidisciplinary reflection and research agenda. Journal of Business Research, 122, 889-901.https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2019.09.022
Vial, G. (2021). Understanding digital transformation: A review and a research agenda. A. Hinterhuber, T. Vescovi, & F. Checchinato (Eds.), In Managing digital transformation (pp. 13–66). Routledge
Warner, K. S., & Wäger, M. (2019). Building dynamic capabilities for digital transformation: An ongoing process of strategic renewal. Long Range Planning, 52(3), 326-349.https://doi.org/10.1016/ j.lrp.2018.12.001
Wessel, L. K., Baiyere, A., Ologeanu-Taddei, R., Cha, J., & Jensen, T. B. (2021). Unpacking the difference between digital transformation and IT-enabled organizational transformation. Journal of the Association for Information Systems, 22(1), 102-129. 10.17705/1jais.00655
Yildiz, K., Akoğlu, H. E., Emir, E., Angosto, S., & García-Fernández, J. (2025). The perceived effect of digital transformation and resultant empowerment on job performance of employees in the fitness family business. Journal of Family Business Management, 15(1), 102-121.https://doi.org/10.1108/ JFBM-02-2024-0038
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR)
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
