Algılanan Yönetici Desteğinin Öğretmen Tükenmişliği Üzerindeki Etkisi: İş Doyumunun Aracı Rolü
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.20002186Anahtar Kelimeler:
Algılanan Yönetici Desteği, İş Doyumu, Tükenmişlik, Öğretmenler, Aracılık EtkisiÖzet
Bu araştırmanın amacı, öğretmenlerin algıladıkları yönetici desteğinin tükenmişlik düzeyleri üzerindeki etkisini incelemek ve bu ilişkide iş doyumunun aracı rolünü belirlemektir. Araştırma, İş Talepleri-Kaynakları (İT-K) Modeli çerçevesinde kurgulanmış; algılanan yönetici desteği iş kaynağı, iş doyumu süreç değişkeni ve tükenmişlik ise çıktı değişkeni olarak ele alınmıştır.
Araştırma, nicel araştırma yaklaşımı kapsamında ilişkisel tarama modeli kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın evrenini 2025–2026 eğitim-öğretim yılında Adana ilinin merkez ilçelerinde görev yapan öğretmenler ve okul yöneticileri oluşturmaktadır. Amaçlı ve uygunluk örnekleme yöntemlerinin birlikte kullanıldığı araştırmada, veri temizleme süreci sonrasında 410 katılımcıdan elde edilen veriler analiz edilmiştir. Veri toplama aracı olarak Maslach Tükenmişlik Envanteri, Algılanan Yönetici Desteği Ölçeği ve Minnesota İş Doyum Ölçeği kullanılmıştır. Verilerin analizinde SPSS ve AMOS paket programları kullanılmış; ölçüm modelleri doğrulayıcı faktör analizi ile test edilmiş, hipotezler yapısal eşitlik modellemesi ile sınanmıştır. Aracılık etkisi 5000 tekrar örneklemine dayalı Bootstrapping yöntemi ile değerlendirilmiştir.
Bulgular, algılanan yönetici desteğinin iş doyumunu pozitif (β = .58, p < .001) ve tükenmişliği negatif (β = −.36, p < .001) yönde anlamlı olarak yordadığını göstermektedir. Ayrıca iş doyumunun tükenmişlik üzerinde güçlü ve negatif bir etkisi olduğu belirlenmiştir (β = −.54, p < .001). Aracılık analizi sonuçları, iş doyumunun algılanan yönetici desteği ile tükenmişlik arasındaki ilişkide kısmi aracı rol üstlendiğini ortaya koymuştur (β = −.31; %95 GA [−.40, −.22]).
Sonuçlar, öğretmen tükenmişliğinin yalnızca bireysel faktörlerle değil, örgütsel ve yönetsel süreçlerle yakından ilişkili olduğunu göstermektedir. Özellikle yönetici desteğinin, iş doyumunu artırarak tükenmişliği hem doğrudan hem de dolaylı biçimde azaltan kritik bir iş kaynağı olduğu anlaşılmaktadır. Bu bulgular, İT-K Modeli’nin eğitim örgütleri bağlamındaki açıklayıcılığını desteklemektedir.
Referanslar
Bakker, A. B., & Demerouti, E. (2007). The job demands–resources model: State of the art. Journal of Managerial Psychology, 22(3), 309–328. https://doi.org/10.1108/02683940710733115
Baycan, F. A. (1985). An analysis of the several aspects of job satisfaction between different occupational groups (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Boğaziçi Üniversitesi.
Charoensukmongkol, P., & Moqbel, M. (2014). Does coworker support matter? An investigation of its impact on burnout and job satisfaction. Journal of Advances in Management Research, 11(3), 279–294. https://doi.org/10.1108/JAMR-07-2014-0045
Eisenberger, R., Stinglhamber, F., Vandenberghe, C., Sucharski, I. L., & Rhoades, L. (2002). Perceived supervisor support: Contributions to perceived organizational support and employee retention. Journal of Applied Psychology, 87(3), 565–573. https://doi.org/10.1037/0021-9010.87.3.565
Ergin, C. (1992). Doktor ve hemşirelerde tükenmişlik ve Maslach Tükenmişlik Ölçeği’nin uyarlanması. VII. Ulusal Psikoloji Kongresi bilimsel çalışmaları içinde (ss. 143–154).
Fernet, C., Guay, F., Senécal, C., & Austin, S. (2012). Predicting intraindividual changes in teacher burnout: The role of perceived school environment and motivational factors. Teaching and Teacher Education, 28(4), 514–525. https://doi.org/10.1016/j.tate.2011.11.013
Giray, M. D., & Şahin, D. N. (2012). Algılanan örgütsel, yönetici ve çalışma arkadaşları desteği ölçekleri: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Türk Psikoloji Yazıları, 15(30), 1–9.
Hakanen, J. J., Bakker, A. B., & Schaufeli, W. B. (2006). Burnout and work engagement among teachers. Journal of School Psychology, 43(6), 495–513. https://doi.org/10.1016/j.jsp.2005.11.001
Karasar, N. (2020). Bilimsel araştırma yöntemi: Kavramlar, ilkeler, teknikler (35. baskı). Nobel Akademik Yayıncılık.
Maslach, C., & Jackson, S. E. (1981). The measurement of experienced burnout. Journal of Occupational Behaviour, 2(2), 99–113. https://doi.org/10.1002/job.4030020205
Maslach, C., Schaufeli, W. B., & Leiter, M. P. (2001). Job burnout. Annual Review of Psychology, 52, 397–422. https://doi.org/10.1146/annurev.psych.52.1.397
Skaalvik, E. M., & Skaalvik, S. (2020). Teacher burnout: Relations between dimensions of burnout, perceived school context, job satisfaction and motivation for teaching. Teaching and Teacher Education, 90, 103221. https://doi.org/10.1016/j.tate.2020.103221
Spector, P. E. (1997). Job satisfaction: Application, assessment, causes, and consequences. Sage Publications.
Uzun, T. (2018). Okullarda algılanan yönetici desteği ile öğretmen tükenmişliği arasındaki ilişkinin incelenmesi. European Journal of Educational Research, 7(3), 501–511. https://doi.org/10.12973/eu-jer.7.3.501
Weiss, D. J., Dawis, R. V., England, G. W., & Lofquist, L. H. (1967). Manual for the Minnesota Satisfaction Questionnaire. University of Minnesota Industrial Relations Center.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR)
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
