Sosyal Medya, Otantik Benlik, Temsil ve Tüketim: Baudrillard’ın Hipergerçeklik Yaklaşımı Çerçevesinde Nitel Bir Çalışma
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.20500618Anahtar Kelimeler:
Hipergerçeklik, Dijital Materyalizm, Sembolik Tüketim, Gösterge Değeri, Dijital Benlik Sunumu.Özet
Bu çalışma, sosyal medya kullanıcılarının nesnelere, markalara ve yaşam tarzlarına, dijital dünyada 'otantik bir benlik' oluşturmayı kolaylaştıran hipergerçek işaretler olarak nasıl baktıklarını araştırıyor. Jean Baudrillard'ın hipergerçeklik ve işaret değeri kavramına dayanarak, bu çalışma, dijital öz sunumun sadece ifade edici bir kavram olmasının ötesine geçerek, onu dikkatlice sahnelenmiş ve stratejik olarak sembolik bir tüketim biçimi olarak görüyor.
Bu nitel çalışmaya, açık uçlu soruları yanıtlayan toplam 477 katılımcı katılmıştır. Veriler tematik olarak toplanmış ve analiz edilmiştir. Çalışmanın bulguları, sosyal medya öz sunumunun, markaların, yerlerin, estetik deneyimlerin ve yaşam tarzı seçimlerinin görünürlük, statü ve sembolik farklılaşma belirteçleri olarak işlev gördüğü, tüketime odaklı bir kimlik performansı olduğunu göstermektedir.
Katılımcıların anlatılarına göre, satın alma kararları, marka sadakati ve deneyim tüketimi, işlevsel faydadan ziyade temsili değerden daha fazla etkilenmektedir. Hipergerçek bir dünyada, otantiklik bireysel bir nitelik değildir. Bu makalede simüle edilmiş özgünlük olarak adlandırılan şey, pazarlanabilir ve performatif bir yapıdır.
Bu çalışma, özellikle Batı dışı bir bağlamda, dijital öz sunum ile tüketim davranışı arasındaki bağlantıyı ampirik olarak inceleyerek, Tüketici Kültürü Teorisi ve sembolik tüketim literatürüne dair anlayışı genişletmektedir. Sonuçlar, marka sembolizminin, estetik tutarlılığın ve algoritmik olarak aracılık edilen görünürlüğün, dijital tabanlı tüketim kültüründe çağdaş tüketici karar verme ve değer yaratımını nasıl etkilediğini gösterdiği için önemli pazarlama etkilerine sahiptir.
Referanslar
Arnould, E. J. ve Thompson, C. J. (2005). Consumer culture theory (CCT): Twenty years of research. Journal of Consumer Research, 31(4), 868–882. https://doi.org/10.1086/426626
Bardhi, F. ve Eckhardt, G. M. (2012). Access-based consumption: The case of car sharing. Journal of Consumer Research, 39(4), 881–898. https://doi.org/10.1086/666376
Baudrillard, J. (1981). Simulacra and simulation. University of Michigan Press.
Baudrillard, J. (1998). The consumer society: Myths and structures. Sage Publications.
Baudrillard, J. (2011). Simülakrlar ve simülasyon (O. Adanır, Çev.). Doğu Batı Yayınları.
Belk, R. W. (1988). Possessions and the extended self. Journal of Consumer Research, 15(2), 139–168. https://doi.org/10.1086/209154
Belk, R. W. (2013). Extended self in a digital world. Journal of Consumer Research, 40(3), 477–500. https://doi.org/10.1086/671052
Bourdieu, P. (1986). The forms of capital. J. Richardson (Ed.), Handbook of theory and research for the sociology of education içinde (s. 241–258). Greenwood Press.
boyd, d. (2014). It's complicated: The social lives of networked teens. Yale University Press.
Braun, V. ve Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
Bucher, T. (2018). If... then: Algorithmic power and politics. Oxford University Press.
Chowdhury, F. ve Swaminathan, S. (2025). The price of influence: Social media influencers and compensatory consumption among bottom-of-the-pyramid (BOP) consumers. Psychology and Marketing, 43(1), 5–29. https://doi.org/10.1002/mar.70039
Chung, J. (2025). When knowing more means doing less: Algorithmic knowledge and digital (dis)engagement among young adults. Harvard Kennedy School Misinformation Review. https://misinforeview.hks.harvard.edu/article/when-knowing-more-means-doing-less-algorithmic-knowledge-and-digital-disengagement-among-young-adults/
Creswell, J. W. ve Plano Clark, V. L. (2018). Designing and conducting mixed methods research (3rd ed.). Sage Publications.
Debord, G. (2006). The society of the spectacle (D. Nicholson-Smith, Çev.). Zone Books.
Denzin, N. K. ve Lincoln, Y. S. (2018). The SAGE handbook of qualitative research (5th ed.). Sage Publications.
Dilek Bozkurt, A. (2025). A unique perspective on Rogers' diffusion of innovations theory through the lens of the “Her” movie. Uluslararası Halkla İlişkiler ve Reklam Çalışmaları Dergisi, 8(1), 189–223. https://doi.org/10.61766/hire.1606133
Dilek Bozkurt, A. ve Tekeoğlu, A. N. (2023). NFT for aid: A new paradigm. TURAN-CSR International Scientific, Peer-Reviewed and Refereed Journal, 15, 130–142.
Gagrčin, E., Naab, T. K. ve Grub, M. F. (2026). Algorithmic media use and algorithm literacy: An integrative literature review. New Media & Society. https://doi.org/10.1177/14614448241291137
Ger, G. ve Belk, R. W. (1996). Cross-cultural differences in materialism. Journal of Economic Psychology, 17(1), 55–77. https://doi.org/10.1016/0167-4870(95)00035-6
Gillespie, T. (2014). The relevance of algorithms. T. Gillespie, P. J. Boczkowski ve K. A. Foot (Ed.), Media technologies: Essays on communication, materiality, and society içinde (s. 167–194). MIT Press.
Goffman, E. (2014). The presentation of self in everyday life. Anchor Books.
Hackl, C., Lueth, D. ve Di Bartolo, T. (2022). Navigating the metaverse: A guide to limitless possibilities in a web 3.0 world. Wiley.
Hız, G. (2011). Gösterişçi tüketim eğilimi üzerine bir alan araştırması (Muğla örneği). Organizasyon ve Yönetim Bilimleri Dergisi, 3(2), 117–128.
Holt, D. B. (2002). Why do brands cause trouble? A dialectical theory of consumer culture and branding. Journal of Consumer Research, 29(1), 70–90. https://doi.org/10.1086/339922
Jacobsen, B. N. (2023). Regimes of recognition on algorithmic media. New Media & Society, 25(12). https://doi.org/10.1177/14614448211053555
Kim, D. O. (2025). Meta-authenticity and fake but real virtual influencers: A framework for artificial sociality analysis and ethics. New Media & Society. https://doi.org/10.1177/14614448251338272
Kozinets, R. V. (2020). Netnography: The essential guide to qualitative social media research (3rd ed.). Sage Publications. https://doi.org/10.4337/9781800377486.netnography
Lehdonvirta, V. (2009). Virtual item sales as a revenue model: Identifying attributes that drive purchase decisions. Electronic Commerce Research, 9(1–2), 97–113.
Lu, D. ve Ran, T. (2025). Navigating social and material challenges of sustainable consumption among the Chinese urban middle class: Environmentalism, simplicity, and frugality. International Journal of Consumer Studies. https://doi.org/10.1177/2057150X251371845
MacCannell, D. (1973). Staged authenticity: Arrangements of social space in tourist settings. American Journal of Sociology, 79(3), 589–603.
Magalhães, J. C. ve Yu, J. (2017, Nisan). Algorithmic visibility: Elements of new regime of visibility. Connected Life Conference, Oxford. https://www.researchgate.net/publication/316974956 _Algorithmic_visibility_Elements_of_new_regime_of_visibility
Marwick, A. E. (2015). Instafame: Luxury selfies in the attention economy. Public Culture, 27(1), 137–160. https://doi.org/10.1215/08992363-2798379
Metzler, H. ve Garcia, D. (2023). Social drivers and algorithmic mechanisms on digital media. Perspectives on Psychological Science, 19(5), 735–748. https://doi.org/10.1177/174569162311 85057
Papacharissi, Z. (2012). A networked self: Identity, community, and culture on social network sites. Routledge.
Pine, B. J. ve Gilmore, J. H. (1999). The experience economy: Work is theatre and every business a stage. Harvard Business School Press.
Richins, M. L. ve Dawson, S. (1992). A consumer values orientation for materialism and its measurement: Scale development and validation. Journal of Consumer Research, 19(3), 303–316. https://doi.org/10.1086/209304
Ritzer, G. ve Jurgenson, N. (2010). Production, consumption, prosumption: The nature of capitalism in the age of the digital prosumer. Journal of Consumer Culture, 10(1), 13–36. https://doi.org/10.1177/1469540509354673
Sherman, L. E., Payton, A. A., Hernandez, L. M., Greenfield, P. M. ve Dapretto, M. (2016). The power of the like in adolescence: Effects of peer influence on neural and behavioral responses to social media. Psychological Science, 27(7), 1027–1035.
Solomon, M. R. (1983). The role of products as social stimuli: A symbolic interactionism perspective. Journal of Consumer Research, 10(3), 319–329.
Sommer, L. (2018, Mayıs 24). Post-feminist, post-humanist Instagram fembot microcelebrities: Lil Miquela and Shudu. Medium. https://medium.com/@lizcsommer/post-feminist-post-humanist-instagram-fembot-microcelebrities-lil-miquela-and-shudu-a138c85794a0
Swart, J. (2021). Experiencing algorithms: How young people understand, feel about, and engage with algorithmic news selection on social media. Social Media + Society, 7(2). https://doi.org/10.1177/ 20563051211008828
Thompson, C. J. ve Haytko, D. L. (1997). Speaking of fashion: Consumers’ uses of fashion discourses and the appropriation of countervailing cultural meanings. Journal of Consumer Research, 24(1), 15–42. https://doi.org/10.1086/209491
Tunç, M. (2017). Gösterişçi tüketim: Diyarbakır örneği [Yayınlanmamış doktora tezi]. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Veblen, T. (2005). The theory of the leisure class. Dover Publications.
Zuboff, S. (2019). The age of surveillance capitalism: The fight for a human future at the new frontier of power. PublicAffairs.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR)
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
