Kentsel Kimlik Rehberliğinde Şubat 2023 Depremlerinin Antakya Kültürel Mirasına Etkisi
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.21752722Anahtar Kelimeler:
Kentsel Kimlik, Şubat 2023, Antakya, kültürel miras, kent imgesi.Özet
Kentler, çok katmanlı ve yaşayan bir formdadırlar. Kentli ise yaşamsal faaliyetlerini mekânlarda gerçekleştirmektedir. Zira mekân, sadece fiziki bir yapıda olmayıp toplumla birlikte şekillenmektedir. Kişilerin deneyimlemesi, aidiyet kurması ve benimsemesi sonucunda hafızaya alınmakta ve kentsel imgeler meydana gelmektedir. Zamanla somut ve somut olmayan değerlerle birlikte her kentin kendine has bir kimliği oluşmaktadır. Çalışma kapsamında ele alınan Hatay İlinin merkez ilçesi Antakya çeşitli uygarlıkların yaşadığı çok katmanlı ve tarihi bir kenttir. Bu bağlamda kentin kendine özgü bir kimliği ve zengin bir kültürel mirası bulunmaktadır. Ancak Şubat 2023 yılında meydana gelen Kahramanmaraş ve Hatay merkezli depremler nedeniyle kent merkezi büyük çaplı tahribata uğramıştır. Ciddi anlamda hasar gören yerleşimde kültürel miras da etkilenmiştir. Bu çalışmanın amacı kentsel kimlik rehberliğinde Şubat 2023 depremlerinin Antakya kültürel mirasına etkisini saptamaktır. Bu kapsamda çalışma dört aşamadan oluşmuş olup birinci aşamada kitaplardan, makalelerden, tezlerden ve kurumların arşivlerinden yararlanılarak kapsamlı bir literatür taraması yapılmış ardından ikinci aşamaya geçilerek Antakya’nın kentsel kimliği, Kevin Lynch’in kentsel imge elemanları ışığında irdelenmiştir. Üçüncü aşamada depremler sonrası kentin kimliğini yansıtan kültürel miras değerlerinin mevcut durumu analiz edilmiştir. Son aşamada ise elde edilen bulgular değerlendirilerek sonuca varılmıştır. Nitekim bu doğrultuda kentte arkeolojik alanların ve çeşitli yapı türlerinin olduğu ve bu mekânların kent için birer odak noktası ya da işaret öğesi konumunda olduğu görülmüştür. Zira kentli zamanla söz konusu yerleri deneyimlemiş ve benimseyerek aidiyet kurmuştur. Dolayısıyla kentin kimliğini yansıtan ve bellekte yer edinen önemli yerler olmuşlardır. Ancak söz konusu depremler sonrası pek çoğunun yıkıldığı veya tahrip olduğu görülmüştür. Bu durum kentsel belleğe, kentin kimliğine ve dolayısıyla kültürel mirasa zarar vermektedir. Antakya’nın kent kimliğinin korunması ve kentsel belleğin yaşatılması sahip olduğu somut ve somut olmayan kültürel miras unsurlarının muhafaza edilmesi ve gelecek kuşaklara aktarılması açısından önem arz etmektedir. Bu bağlamda, ivedilikle yapılan barınma mekânlarının ve fiziki yapılanma sürecinin kentin hafızasını, kimliğini ve kültürel mirasını arkada bırakmadan gerçekleştirilmesi öngörülmektedir.
Referanslar
9Köy. (2023). Hatay'ın tarihi yerle bir oldu. https://9koy.org/hatayin-tarihi-yerle-bir-oldu.html URL-29
9Köy. (2023). Hatay'ın tarihi yerle bir oldu. https://9koy.org/hatayin-tarihi-yerle-bir-oldu.html URL-31
9Köy. (2023). Hatay'ın tarihi yerle bir oldu. https://9koy.org/hatayin-tarihi-yerle-bir-oldu.html URL-37
AFAD. (2023). T.C. İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. https://www.afad.gov.tr/
Antakya Gazetesi. (t.y.). Tarihi Valilik Binası Hatay'ın Kurtuluşunda Açılacak. https://antakyagazetesi.com/tarihi-valilik-binasi-hatayin-kurtulusunda-acilacak/ URL-23
Antakya Tarihi. (t.y.). Saka Hamamı. https://antakyatarihi.com.tr/saka-hamami-tar-mim/ .URL-19
Arkeofili. (2023). Antakya'daki depremde Habib-i Neccar Camisi yıkıldı. https://arkeofili.com/ antakyadaki-depremde-habib-i-neccar-camisi-yikildi/ URL-28
Arkeoteknik. (t.y.). Hatay Antakya Meydan Hamamı. https://arkeoteknik.org/projects/hatay-antakya-meydan-hamami URL-35
Assmann, J. (2015). Kültürel bellek (A. Tekin, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
Bartlett, F. C. (1995). Remembering: A study in experimental and social psychology. Cambridge: Cambridge University Press.
Bellek Antakya. (t.y.). Eski Antakya Evleri. https://www.bellekantakya.com/eski-antakya-evleri/ URL-20
Beyazıt, E. (2016). Kent kimliği bağlamında hatay-kent aktörleri gözüyle kentsel kimlikte kırılma noktaları. [Yayınlanmamış Doktora Tezi]. SBE Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Anabilim Dalı, Süleyman Demirel Üniversitesi.
Boccardi, G. (2006). A strategy for reducing risks from disasters at World Heritage properties. In Proceedings of the International Disaster Reduction Conference (IDRC). Davos, Switzerland.
Calvino, I. (2002). Görünmez kentler (I. Saatçioğlu, Çev.). Yapı Kredi Yayınları.
Cengiz, A. K. (2014). Eski Antakya evlerinin ikamet edenler tarafından günümüzde kullanımı ve anlamlandırılma biçimleri. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11(25), 111-130.
Çakır, H., & Gönül, B. (2015). Tarihi yapılarda mekânsal belleğin korunması: İzmit SEKA Selüloz ve Kâğıt Fabrikasının dönüşümü. Beykent Üniversitesi Fen ve Mühendislik Bilimleri Dergisi, 8(2), 85-110.
Demir, A. (1996). Çağlar içinde Antakya. Akbank Yayınları.
Diker, M. (2014). Kent kimliğinin oluşmasında ibadet yapılarının yeri ve önemi: Antakya örneği. [Yayımlanmamış Yükseklisans Tezi]. Fen Bilimleri Enstitüsü, Yıldız Teknik Üniversitesi İstanbul.
Efeoğlu, M., & Eyüpgiller, K. K. (2021). Çatalca bölgesi savunma yapıları üzerine bir değerlendirme. Sanat Tarihi Dergisi, 30(1), 391-433. https://doi.org/10.29135/std.834017
Erdem, M. (2010). Doğu'nun kraliçesi Antakya. Antalya Rehberler Odası Dergisi, (1), 17–26.
Facebook. (t.y.). Kurşunlu Han. https://www.facebook.com/31hataysmndg/photos/ URL-33
Facebook. (t.y.). Cindi Hamamı. https://www.facebook.com/hataytube/photos/ URL-34
Fatorić, S., & Seekamp, E. (2017). Are cultural heritage and resources threatened by climate change? A systematic literature review. Climatic Change, 142, 227-254. https://doi.org/10.1007/s10584-017-1929-9
Garbioğlu, Ö. (2017). Tanzimat'tan Cumhuriyet'e Hatay'daki Kamu Yapıları. [Yayımlanmamış Yükseklisans Tezi]. Sosyal Bilimler Enstitüsü, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi İstanbul.
Google. (t.y.). Antakya Eski Belediye Binası. https://www.google.com/search?q=antakya+eski+ belediye+ binası URL-24
Gülistan, M., Gülistan, Y., Alkaç, S., & Çevik Teke, N. (2023). Antakya camileri ve hazireleri. Edebiyat ve Tarih Dergisi, 1(1), 81–97.
Gündüz, A. (2009). XVI. Yüzyılda Antakya Kazası (1550–1584). Mustafa Kemal Üniversitesi Yayınları.
Güngördü, Z. (2020). Kent kimliğinin değişim sürecini geleneksel çarşılar üzerinden düşünmek: Antakya-Uzun Çarşı örneği. Eskiz: Şehir ve Bölge Planlama Dergisi, 2(1), 1-23. https://doi.org/10.5505/sjcrp.2020.40085
Habertürk. (2023). Depremin etkisiyle kiliseler de yıkıldı, zarar gördü. https://www.haberturk.com/ depremin-etkisiyle-kiliseler-de-yikildi-zarar-gordu-3565243?page=5 URL-30
Habertürk. (2023). Hatay'da tarihi otel depremde ayakta kaldı. https://www.haberturk.com/hatay-da-tarihi-otel-depremde-ayakta-kaldi-3571483/6 URL-38
Halbwachs, M. (2016). Hafızanın toplumsal çerçeveleri (B. Uçar, Çev.). Heretik Yayınları.
Halbwachs, M. (2018). Kolektif bellek (Z. Karagöz, Çev.). Pinhan Yayınları.
Hatay Büyükşehir Belediyesi. (t.y.). Musevi Havrası. https://hatay.bel.tr/gezi-rehberleri/musevi-havrasi. URL-11
Hatay Büyükşehir Belediyesi. (t.y.). Antakya Kalesi ve Surları. https://hatay.bel.tr/gezi-rehberleri/antakya-kalesi-ve-surlari.URL-12
Hatay Büyükşehir Belediyesi. (t.y.). Kurşunlu Han. https://hatay.bel.tr/gezi-rehberleri/kursunlu-han URL-14
Hatay Valiliği. (t.y.). Hanlar, Hamamlar ve Çeşmeler. https://www.hatay.gov.tr/hanlar-hamamlar-cesmeler.URL-15
Hatay Valiliği. (t.y.). Yeni Hamam. https://www.hatay.gov.tr/hanlar-hamamlar-cesmeler URL-16
Hatay Valiliği. (t.y.). Cindi Hamamı. https://www.hatay.gov.tr/hanlar-hamamlar-cesmeler URL-17
Hatay Valiliği. (t.y.). Meydan Hamamı. https://www.hatay.gov.tr/hanlar-hamamlar-cesmeler URL-18
Hume, D. (2009). İnsan doğası üzerine bir inceleme (E. Baylan, Çev.). Bilgesu Yayıncılık.
Huyssen, A. (1999). Alacakaranlık anıları: Bellek yitimi kültüründe zamanı belirlemek (K. Atakay, Çev.). Metis Yayınları.
Karagöz, Ş. (2005). Eskiçağ'da depremler. Türk Eskiçağ Bilimleri Enstitüsü Yayınları.
Korkmaz, H. (2006). Antakya'da zemin özellikleri ve deprem etkisi arasındaki ilişki. Coğrafi Bilimler Dergisi, 4(2), 49-66.
Kunwar, R. R., & Chand, U. (2016). Natural disaster and heritage tourism: A study on the impacts of earthquake in Bhaktapur, Nepal. Journal of Tourism and Hospitality Education, 6, 1-39. https://doi.org/10.3126/jthe.v6i0.14766
Kültür Envanteri. (t.y.). Yeni Camii (Hatay). https://kulturenvanteri.com/yer/yeni-camii-hatay/ URL-5.
Kültür Envanteri. (t.y.). Sarımiye Camii. https://kulturenvanteri.com/yer/sarimiye-camii/. URL-7
Kültür Envanteri. (t.y.). Hatay Eski Meclis Binası. https://kulturenvanteri.com/yer/hatay-eski-meclisi/ URL-22
Kültür Envanteri. (t.y.). Hatay Antakya Ulu Camii. https://www.ki-em.com.tr/kayit.asp?id=242&title= hatay-antakya-ulu-camıı URL-27
Kültür ve Turizm Bakanlığı. (t.y.). Ortodoks Kilisesi. https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/hatay/ gezilecekyer/ ortodoks-kilisesi URL-3
Kültür ve Turizm Bakanlığı. (t.y.). Habib-i Neccar Camii. https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/hatay/ gezilecekyer/habib-i-neccar-camii URL-6
Kültür ve Turizm Bakanlığı. (t.y.). Katolik Kilisesi. https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/hatay/ gezilecekyer/katolik-kilisesi URL-8
Kültür ve Turizm Bakanlığı. (t.y.). Rum Ortodoks Kilisesi. https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/hatay/ gezilecekyer/ortodoks-kilisesi URL-9
Kültür ve Turizm Bakanlığı. (t.y.). Saint Pierre Kilisesi. https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/hatay/ gezilecekyer/saint-pierre-kilisesi URL-10
Lefebvre, H. (2014). Mekânın üretimi (I. Ergüden, Çev.). Sel Yayıncılık.
Locke, J. (1996). İnsan belleği üzerine bir deneme (V. Hacıkadiroğlu, Çev.). Kabalcı Yayınları.
Lynch, K. (2010). Kentin imgesi (İ. Başaran, Çev.). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
Nakib, B., (2012). Eski Antakya’dan görünümler, tarihsel yapılar ve eski ünlü yerler. Antakya Belediyesi Kültür Yayınları.
National Geographic. (t.y.). Earthquakes. https://www.nationalgeographic.com/environment/article /earthquakes. URL-1
National Geographic. (t.y.). Earthquakes. https://www.nationalgeographic.com/environment/article/ earthquakes. URL-2
Nora, P. (2006). Hafıza mekânları (M. E. Özcan, Çev.). Dost Kitabevi Yayınları.
Oktay, S., Taş, N., & Taş, M. (2020). Kültürel miras alanlarının korunması ve afet yönetimi ilişkisi. Resilience, 4(2), 305-321. https://doi.org/10.32569/resilience.710387
Özmen, Ü. (1970). Kent kent Türkiye: Hatay. Öz Yayınevi.
Rossi, A. (2006). Şehrin mimarisi (N. Gürbilek, Çev.). Kanat Kitap.
Sam Frans Otel. (2017). Uzun Çarşı. https://samfransotel.com/2017/05/09/antakya-uzun-carsi/ URL-13
Sevim, A., & Yücel, Y. (1990). Türkiye Tarihi (Cilt 1). Türk Tarih Kurumu Yayınları.
Şancı, F. (1996). Darende'de Türk İslam eserleri. [Yayımlanmamış Yükseklisans Tezi]. Sosyal Bilimler Enstitüsü, Atatürk Üniversitesi Erzurum.
Tekin, M. (2000). Hatay tarihi: Osmanlı dönemi. Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı Yayınları.
Tekin, M. (2006). Hatay tarihi. İçinde Hatay'da On Sıcak Gün (ss. 112-122). Mustafa Kemal Üniversitesi Yayınları.
Tekin, M., (1993). Hatay Tarihi. Hatay Kültür Sanat ve Turizm Vakfı Kültür Ofset Basımevi.
TRT Haber. (2025). Hatay'da Uzun Çarşı ve Kurtuluş Caddesi küllerinden doğuyor. https://www.trthaber.com/haber/yasam/hatayda-uzun-carsi-ve-kurtulus-caddesi-kullerinden-doguyor-933677.html URL-32
Turan, S., & Yalçıner Ercoşkun, Ö. (2017). Meydanlardaki isim değişikliklerinin kent belleğine etkisi: Ankara örneği. Journal of Architectural Sciences and Applications, 2(1), 55-68. https://doi.org/10.30785/mbud.337234
TUTAP (Türkiye Tanıtma Platformu). (t.y.). Savon Hotel Antakya. https://www.tutap.com.tr/ detay_tanitim/savon-hotel-antakya/219 URL-21
Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. (t.y.). Antakya Ulu Camii ve Külliyesi. https://islamansiklopedisi.org.tr/antakya-ulucamii-ve-kulliyesi URL-4
Türkiye Turizm Ansiklopedisi. (t.y.). Hatay Antakya Kharon Kabartması. https://turkiyeturizm ansiklopedisi.com/ hatay-antakya-kharon-kabartmasi URL-25
Türkiye Turizm Ansiklopedisi. (t.y.). Haron (Kharon) Cehennem Kayıkçısı. https://turkiyeturizm ansiklopedisi.com/hatay-antakya-kharon-kabartmasi URL-26
Usun, Ç. F., & Dinç, Y. (2020). Sabun üretimi bakımından kent kimliği ve sabunhanelerin endüstriyel miras kapsamında değerlendirilmesi: Antakya örneği. Journal of Geography, 40, 149-162. https://doi.org/10.26650/JGEOG2019-0040
Wikipedia. (t.y.). Hatay Devleti Millet Meclisi Binası. https://tr.wikipedia.org/wiki/Hatay_ Devleti_Millet_Meclisi_Binası URL-36
Yüksel, Ş., & Gali Taşçı, G. (2023). Antakya yeniden doğarken. Yapı Dergisi.
Zambon, M. G., Domenico, B., & Granella, O. (2005). Orontes Üzerinde Antakya. Eteria Yayıncılık.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR)
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
